آنچه در این مطلب خواهید خواند
دستگاه تنفسی چیست؟
دستگاه تنفسی شامل اندامها و سایر قسمتهای بدن شما میشود که در تنفس نقش دارند، جایی که شما اکسیژن و دی اکسید کربن را تبادل میکنید.
تمام سلولهای بدن شما برای کار به اکسیژن نیاز دارند. وقتی اکسیژن دریافت میکنند، دیاکسید کربن آزاد میکنند که به آن “گاز زائد” میگویند. این گاز وارد جریان خون شما شده و به ریههای شما منتقل میشود. هنگام بازدم، آن را بیرون میدهید.
این عملکرد حیاتی «تبادل گاز» نام دارد و بدن شما طوری تنظیم شده است که این کار را به طور خودکار انجام دهد.
عملکرد سیستم تنفسی
تنفس تنها وظیفهای نیست که سیستم تنفسی شما انجام میدهد. وظایف دیگر آن عبارتند از:
- گرم کردن هوا به طوری که با دمای بدن شما مطابقت داشته باشد
- مرطوب کردن هوا تا سطح رطوبت مورد نیاز بدن
- محافظت از مجاری هوایی در برابر چیزهایی که ممکن است آنها را تحریک یا آسیب برساند
- اجازه دادن به تو برای بو کردن و صحبت کردن
قطعات سیستم تنفسی
دستگاه تنفسی شما به دو بخش فوقانی و تحتانی تقسیم میشود.
دستگاه تنفسی فوقانی شما از موارد زیر تشکیل شده است:
- بینی و حفره بینی
- سینوسها
- دهان
- گلو (حلق)
- جعبه صدا (حنجره)
بخشهای دستگاه تنفسی تحتانی شما عبارتند از:
- نای (نای)
- دیافراگم
- ریهها
- لولههای برونش/نایژهها
- برونشیولها
- کیسههای هوایی (آلوئولها)
- مویرگها
دستگاه تنفسی و دستگاه گردش خون
سیستم گردش خون که به عنوان سیستم قلبی عروقی نیز شناخته میشود، خون را در بدن شما به گردش در میآورد. این سیستم و سیستم تنفسی شما با هم کار میکنند تا خون غنی از اکسیژن را به سلولهای شما برسانند.
تنفس زمانی شروع میشود که شما هوا را به داخل بینی یا دهان خود فرو میبرید. هوا از پشت گلو به نای شما میرسد که به مجاری هوایی به نام لولههای برونش تقسیم میشود.
برای اینکه ریههای شما بهترین عملکرد خود را داشته باشند، این مجاری هوایی باید باز باشند. آنها باید عاری از التهاب یا تورم و مخاط اضافی باشند.
همانطور که لولههای برونش از ریههای شما عبور میکنند، به مجاری هوایی کوچکتری به نام برونشیول تقسیم میشوند. برونشیولها به کیسههای هوایی کوچک بادکنک مانند به نام آلوئول ختم میشوند. بدن شما حدود ۶۰۰ میلیون آلوئول دارد.
آلوئولها توسط شبکهای از رگهای خونی ریز به نام مویرگ احاطه شدهاند . در اینجا، اکسیژن حاصل از هوای استنشاق شده به خون شما منتقل میشود.
پس از جذب اکسیژن، خون به قلب شما میرود. سپس قلب شما آن را در سراسر بدن به سلولهای بافتها و اندامهای شما پمپ میکند.
همانطور که سلولها از اکسیژن استفاده میکنند، دی اکسید کربن تولید میکنند که وارد خون شما میشود. سپس خون شما دی اکسید کربن را به ریههای شما برمیگرداند، جایی که هنگام بازدم از بدن شما خارج میشود.
دم و بازدم
دم و بازدم نحوهی ورود اکسیژن و دفع دیاکسید کربن به بدن شما هستند. این فرآیند توسط یک عضلهی گنبدی شکل بزرگ در زیر ریههای شما به نام دیافراگم انجام میشود.
وقتی نفس میکشید، دیافراگم شما به سمت پایین کشیده میشود و خلأیی ایجاد میکند که باعث میشود هوا به سرعت وارد ریههای شما شود.
عکس این اتفاق در بازدم رخ میدهد: دیافراگم شما به سمت بالا شل میشود و به ریههای شما فشار میآورد و به آنها اجازه میدهد تا بادشان خالی شود.
دستگاه تنفسی چگونه هوا را تمیز میکند؟
سیستم تنفسی شما روشهایی درونی دارد تا از ورود مواد مضر موجود در هوا به ریههایتان جلوگیری کند.
موهای بینی شما به فیلتر کردن ذرات بزرگ کمک میکنند. موهای ریز، به نام مژک، در امتداد مجاری هوایی شما با حرکتی جارویی حرکت میکنند تا مجاری را تمیز نگه دارند. اما اگر چیزهای مضری مانند دود سیگار را استنشاق کنید، مژکها میتوانند از کار بیفتند. این میتواند منجر به مشکلات سلامتی مانند برونشیت شود.
سلولهای موجود در نای و لولههای برونش شما مخاطی تولید میکنند که مجاری هوایی را مرطوب نگه میدارد و به دور نگه داشتن گرد و غبار، باکتریها و ویروسها و عوامل آلرژیزا از ریههای شما کمک میکند.
مخاط میتواند چیزهایی را بالا بیاورد که به قسمتهای عمیقتر ریههای شما میرسند. سپس شما آنها را سرفه میکنید یا میبلعید.
بیماریهای دستگاه تنفسی
عفونتهای تنفسی بیماریهای شایعی هستند. کودکان به ویژه در معرض ابتلا به آنها هستند. این عفونتها میتوانند دستگاه تنفسی فوقانی یا تحتانی شما را تحت تأثیر قرار دهند.
عفونتهای دستگاه تنفسی فوقانی شامل موارد زیر است:
- سرماخوردگی معمولی
- اپیگلوتیت، تورم قسمت بالای نای که در پشت گلو قرار دارد
- لارنژیت، التهاب حنجره. ممکن است صدایتان بسیار گرفته شود یا کلا صدایتان را از دست بدهید.
- فارنژیت، که به عنوان گلودرد نیز شناخته میشود
- سینوزیت، عفونت سینوسهای شما
عفونتهای دستگاه تنفسی تحتانی شامل موارد زیر است:
- برونشیت، عفونت ریههای شما که باعث سرفه و تب میشود
- برونشیولیت، عفونت ریه که معمولاً کودکان را تحت تأثیر قرار میدهد
- عفونت قفسه سینه
- ذات الریه
عفونتهای تنفسی ناشی از ورود ویروسها یا باکتریها به سیستم تنفسی شما هستند. این عفونتها مسری هستند و از طریق عطسه، سرفه یا لمس چیزهای آلوده به میکروب منتقل میشوند.
شاید در مورد RSV که مخفف ویروس سینسیشیال تنفسی است، چیزهایی شنیده باشید. این یک ویروس رایج دستگاه تنفسی فوقانی است که معمولاً جدی نیست، اما میتواند برای افراد مسن و کودکان خردسال مشکلاتی ایجاد کند.
آنفولانزا، یا فلو، یک ویروس دستگاه تنفسی فوقانی محسوب نمیشود، اگرچه میتواند علائمی مانند سرفه، گلودرد و آبریزش بینی ایجاد کند. دلیلش این است که ویروس آنفولانزا بیش از یک سیستم را در بدن شما تحت تأثیر قرار میدهد.
بیماریهای شایع دستگاه تنفسی عبارتند از:
- آسم. مجاری هوایی شما باریک شده و مخاط زیادی تولید میکند.
- برونشکتازی. التهاب و عفونت، دیوارههای برونش شما را ضخیمتر میکند.
- بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD). این بیماری طولانی مدت با گذشت زمان بدتر میشود. این بیماری شامل برونشیت و آمفیزم است.
- ذاتالریه. عفونت باعث التهاب در آلوئولهای شما میشود. آنها ممکن است با مایع یا چرک پر شوند.
- سل. باکتریها باعث این عفونت خطرناک میشوند. این بیماری معمولاً ریههای شما را تحت تأثیر قرار میدهد، اما ممکن است کلیهها، ستون فقرات یا مغز شما را نیز درگیر کند.
- سرطان ریه. سلولهای ریه شما تغییر میکنند و به تومور تبدیل میشوند. این اغلب به دلیل سیگار کشیدن یا سایر مواد شیمیایی که استنشاق کردهاید، اتفاق میافتد.
- فیبروز کیستیک. این بیماری ناشی از مشکلی در ژنهای شما است و با گذشت زمان بدتر میشود. این بیماری باعث عفونتهای ریوی میشود که از بین نمیروند.
- پلورال افیوژن. مایع بیش از حد بین بافتهایی که ریهها و قفسه سینه شما را میپوشانند، تجمع مییابد.
- فیبروز ریوی ایدیوپاتیک. بافت ریه شما دچار زخم میشود و نمیتواند آنطور که باید کار کند.
- سارکوئیدوز. تودههای کوچکی از سلولهای التهابی به نام گرانولوما تشکیل میشوند که اغلب در ریهها و غدد لنفاوی شما قرار دارند .
چگونه از سیستم تنفسی خود مراقبت کنیم؟
شما میتوانید اقداماتی را برای سالم نگه داشتن بخشهای مختلف سیستم تنفسی خود و عملکرد صحیح آنها انجام دهید. این اقدامات عبارتند از:
- سیگار نکشید. سیگار کشیدن سیستم تنفسی شما را تحریک میکند و میتواند نفس کشیدن را سختتر کند. این کار احتمال ابتلا به COPD و سرطان ریه را افزایش میدهد. از دود سیگار دیگران نیز دوری کنید.
- مرتباً ورزش کنید، که باعث قویتر شدن ریهها و قلب شما میشود.
- هیدراته بمانید. آب به رقیق نگه داشتن مخاط شما کمک میکند و این باعث میشود نفس کشیدن راحتتر شود. مخاط غلیظتر میتواند احتمال ابتلا به عفونت را افزایش دهد.
- معاینات پزشکی انجام دهید تا شما و پزشکتان بتوانید از هرگونه مشکل تنفسی مطلع باشید.
- واکسینه شوید. واکسنها میتوانند شما را در برابر کووید-۱۹، آنفولانزا، RSV و ذاتالریه محافظت کنند. با پزشک خود در مورد اینکه کدام واکسنها را باید بزنید صحبت کنید. اگر بیماری تنفسی دارید، این واکسنها به ویژه مهم هستند.
- از آلودگی هوای بیرون آگاه باشید. کیفیت هوای محل زندگی خود را بررسی کنید و در صورت لزوم، توصیهها را برای کاهش مواجهه با آلودگی دنبال کنید.
- کیفیت هوای داخل خانه را ارتقا دهید. گردگیری منظم، تعویض فیلترهای هوای خانه و دور نگه داشتن دود سیگار از جمله راههای بهبود هوای خانه هستند.
- نفس عمیق بکشید. این کار میتواند عملکرد ریه شما را بهبود بخشد و همچنین ممکن است به شما در مدیریت استرس کمک کند.
- دستهایتان را بشویید. این یکی از بهترین راهها برای جلوگیری از شیوع عفونتهای تنفسی فوقانی است.
- در مورد غربالگری سرطان ریه سوال کنید. اگر در معرض خطر بالایی هستید، این آزمایش میتواند برای شما منطقی باشد. از پزشک خود سوال کنید.
سوالات متداول سیستم تنفسی
دستگاه تنفسی چگونه با دستگاه عضلانی کار میکند؟
هنگام تنفس، چندین عضله با سیستم تنفسی شما همکاری میکنند. عضله اصلی دیافراگم است که ریههای شما را از فضای شکم جدا میکند. عضلات بین دندههای شما، که عضلات بین دندهای نامیده میشوند ، و عضلات ناحیه شکم شما هنگام تنفس شدید به شما کمک میکنند؛ برای مثال، هنگام ورزش. عضلات صورت، بینی و گلو نیز به تنفس کمک میکنند. و عضلات گردن و ترقوه به شما در دم کمک میکنند.
آیا میتوان بدون یک ریه زندگی کرد؟
بله. اکثر افراد میتوانند با یک ریه زندگی کنند، البته تا زمانی که سالم باشد.
کدام پزشک متخصص دستگاه تنفسی است؟
متخصصان ریه بر مشکلات سیستم تنفسی تمرکز دارند.
