آنچه در این مطلب خواهید خواند
میلیون‌ها نفر در جهان به انواع آلرژی مبتلا هستند و بسیاری از آن‌ها علائمی را در چشم‌های خود تجربه می‌کنند.
یکی از انواع شایع آلرژی چشمی، ملتحمه را درگیر می‌کند؛ ملتحمه لایه‌ای نازک و شفاف است که سطح جلویی چشم و سطح داخلی پلک‌ها را می‌پوشاند. پزشک ممکن است این عارضه را التهاب ملتحمه آلرژیک (Allergic Conjunctivitis) بنامد.
آلرژی چشمی می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد. به‌طور کلی، هنگامی که فرد به ماده‌ای خاص حساسیت دارد و در معرض آن قرار می‌گیرد، ممکن است واکنش آلرژیک بروز کند. خارش چشم و عطسه از جمله علائم شایع این واکنش هستند.
علل آلرژی‌های چشمی
ملتحمه، یعنی لایه‌ای که سطح جلویی چشم را می‌پوشاند، از نظر عملکردی شباهت زیادی به مخاط پوشاننده سطح داخلی بینی دارد. به همین دلیل، بسیاری از موادی که باعث واکنش آلرژیک در بینی می‌شوند، می‌توانند چشم‌ها را نیز درگیر کنند.
مهم‌ترین عوامل محرک آلرژی چشمی عبارت‌اند از:
- گرده گیاهان و درختان
- علف‌ها
- علف‌های هرز
- گردوغبار
- شوره و ذرات ریز جداشده از پوست حیوانات خانگی
آلرژی‌های فصلی
اگر به آلرژی فصلی مبتلا باشید، معمولاً علائم شما در دوره‌های مشخصی از سال ظاهر می‌شوند. برای مثال، ممکن است در فصل بهار به دلیل گرده درختان، در تابستان به علت گرده علف‌ها و در پاییز در اثر گرده علف‌های هرز دچار علائم آلرژیک شوید.
این علائم معمولاً در سایر دوره‌های سال، به‌ویژه در زمستان، کاهش می‌یابند یا برطرف می‌شوند.
آلرژی‌های دائمی یا چهارفصل
اگر علائم آلرژی شما در تمام طول سال ادامه داشته باشد، ممکن است به آلرژن‌های محیط داخلی حساسیت داشته باشید. از جمله این عوامل می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- مایت‌های گردوغبار خانگی
- سوسک‌ها
- شوره و ذرات پوستی حیوانات خانگی
اگر به آلرژن‌های محیط بیرون نیز حساس باشید، تماس با آن‌ها می‌تواند علائم شما را تشدید کند.
علائم آلرژی چشمی
آلرژی‌های فصلی و دائمی معمولاً علائم مشابهی دارند. خارش چشم یکی از مشخص‌ترین نشانه‌های التهاب ملتحمه آلرژیک است و اغلب می‌تواند به تشخیص منشأ آلرژیک علائم کمک کند.
علاوه بر خارش چشم، ممکن است علائم زیر نیز مشاهده شوند:
- قرمزی چشم
- اشک‌ریزش
- احساس سوزش در چشم
- تاری دید
- التهاب و تورم بافت‌های چشم
- آبریزش بینی
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر عامل ایجادکننده آلرژی خود را بشناسید و بتوانید از تماس با آن اجتناب کنید، علائم ممکن است به‌تدریج و بدون درمان خاصی کاهش یابند.
بااین‌حال، اگر علت آلرژی مشخص نباشد، متخصص آلرژی می‌تواند با انجام تست پوستی آلرژی به شناسایی عامل حساسیت‌زا کمک کند.
اگر همچنان علت علائم مشخص نباشد یا نتوانید از عامل محرک دوری کنید، مراجعه به متخصص مراقبت از چشم می‌تواند مفید باشد. چشم‌پزشک یا اپتومتریست (متخصص بینایی‌سنجی) می‌تواند وضعیت چشم‌ها را بررسی کرده و درمان مناسب را پیشنهاد دهد.
- در صورت ابتلا به آلرژی فصلی: بهتر است پیش از شروع فصل آلرژی به پزشک مراجعه کنید تا در صورت نیاز، درمان را پیش از بروز علائم آغاز کنید.
- در صورت ابتلا به آلرژی دائمی: مراجعه‌های دوره‌ای به پزشک می‌تواند مفید باشد. اگر علائم به‌طور مکرر تشدید شوند، ممکن است به مراجعات بیشتری نیاز داشته باشید. همچنین، مشاوره با متخصص آلرژی می‌تواند به کنترل بهتر بیماری کمک کند.
چه پرسش‌هایی از پزشک بپرسیم؟
در صورت مراجعه به پزشک، می‌توانید این پرسش‌ها را مطرح کنید:
- آیا علت مشخصی برای آلرژی چشمی من وجود دارد؟
- برای کاهش یا تسکین علائم چه اقداماتی می‌توانم انجام دهم؟
در زمان مراجعه به پزشک چه انتظاری داشته باشیم؟
چشم‌پزشک ممکن است با توجه به شرح علائم شما به آلرژی چشمی مشکوک شود. سپس چشم‌ها را معاینه می‌کند تا سایر مشکلات احتمالی رد شوند.
برای بررسی سطح داخلی پلک‌ها و ملتحمه، ممکن است از لامپ شکاف‌دار (Slit Lamp) استفاده شود. این دستگاه امکان مشاهده دقیق ساختارهای جلویی چشم را فراهم می‌کند. پزشک در جریان معاینه، به دنبال نشانه‌هایی مانند گشادشدن عروق خونی و تورم بافت‌ها خواهد بود.
در موارد بسیار نادر، ممکن است نمونه کوچکی از ملتحمه برداشته شود تا وجود سلول‌هایی به نام ائوزینوفیل‌ها (Eosinophils) بررسی شود. این سلول‌ها با واکنش‌های آلرژیک ارتباط دارند و حضور آن‌ها در چنین نمونه‌ای ممکن است در موارد شدیدتر به تشخیص کمک کند.
مطالب بیشتری برای شما داریم
موضوع موردنظر خود را انتخاب کنید و به مجموعه‌ای از مطالب پزشکی و سلامت دسترسی داشته باشید.
چگونه آلرژی چشمی را در خانه کنترل کنیم؟
اولین و مهم‌ترین اقدام، شناسایی عامل حساسیت‌زا و تا حد امکان پرهیز از تماس با آن است. رعایت توصیه‌های زیر نیز می‌تواند به کاهش علائم کمک کند.
۱. وسایلی را که گردوغبار در آن‌ها جمع می‌شود، محدود کنید
تعداد بالش‌ها، وسایل خواب، پرده‌ها و سایر منسوجات منزل را تا حد امکان کاهش دهید. وسایل تزئینی کوچک نیز ممکن است گردوغبار را در خود جمع کنند؛ بنابراین بهتر است تعداد آن‌ها را محدود کنید.
۲. استفاده از فرش و موکت را کاهش دهید
فرش و موکت می‌توانند محل تجمع گردوغبار و مایت‌های خانگی باشند. کاهش استفاده از این وسایل ممکن است به کم‌شدن تماس با این آلرژن‌ها کمک کند.
۳. خانه را به‌طور منظم و کامل تمیز کنید
تمیزکردن منظم محیط می‌تواند میزان گردوغبار و کپک را کاهش دهد.
۴. نشتی آب و آب راکد را برطرف کنید
نشتی آب و باقی‌ماندن آب در محیط، شرایط مناسبی برای رشد کپک فراهم می‌کند. بنابراین، رفع نشتی‌ها و خشک نگه‌داشتن محیط اهمیت دارد.
۵. از پوشش‌های محافظ و فیلترهای مناسب استفاده کنید
- از روکش‌های مخصوص و ضدآلرژن برای تشک و بالش استفاده کنید.
- در سیستم گرمایشی و تهویه مطبوع منزل، از فیلترهای مناسب برای کاهش آلرژن‌ها استفاده کنید.
- فیلترها را در فواصل زمانی توصیه‌شده تعویض کنید.
- برای کاهش ورود آلرژن‌های فضای بیرون، در زمان‌هایی که میزان گرده در هوا بالاست، درها و پنجره‌ها را بسته نگه دارید.
از آنجا که اجتناب کامل از تمام عوامل محرک همیشه امکان‌پذیر نیست، روش‌های خانگی زیر نیز ممکن است به تسکین علائم کمک کنند.
روش‌های تسکین علائم در خانه
- کمپرس سرد: قرار دادن کمپرس سرد روی چشم‌های بسته می‌تواند به کاهش خارش و ناراحتی ناشی از واکنش آلرژیک کمک کند.
- اشک مصنوعی یا قطره‌های روان‌کننده چشم: این فرآورده‌ها ممکن است به شست‌وشوی برخی آلرژن‌ها از سطح چشم و کاهش تحریک کمک کنند.
- داروهای بدون نسخه: در موارد خفیف، برخی قطره‌های چشمی ضدآلرژی و آنتی‌هیستامین‌های خوراکی می‌توانند علائم را تسکین دهند.
- از مالیدن چشم‌ها خودداری کنید: مالیدن چشم می‌تواند تحریک و التهاب را تشدید کند و باعث بدترشدن علائم شود.
درمان پزشکی آلرژی‌های چشمی
بسیاری از داروهای بدون نسخه، از جمله قطره‌های چشمی ضدآلرژی و آنتی‌هیستامین‌های خوراکی، می‌توانند در کنترل علائم خفیف مؤثر باشند. هنگام مصرف این داروها، دستورالعمل درج‌شده روی بسته‌بندی را رعایت کنید.
قطره‌های چشمی تجویزی
قطره‌های چشمی تجویزی معمولاً در کنترل آلرژی مؤثرند و بسیاری از آن‌ها عوارض جانبی محدودی دارند. برخی از این داروها روزی دو بار مصرف می‌شوند و علاوه بر کاهش علائم، می‌توانند به پیشگیری از واکنش آلرژیک نیز کمک کنند.
از جمله داروهای مورد استفاده می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- آزلاستین (Azelastine)؛ نام تجاری: Optivar
- اپیناستین (Epinastine)؛ نام تجاری: Elestat
- کتوتیفن (Ketotifen)؛ نام تجاری: Zaditor
- ندوکرومیل (Nedocromil)؛ نام تجاری: Alocril
- اولوپاتادین (Olopatadine)؛ نام تجاری: Patanol
- پمی‌رولاست (Pemirolast)؛ نام تجاری: Alamast
انتخاب دارو به شدت علائم، شرایط فرد و نظر پزشک بستگی دارد.
اسپری بینی وارنی‌کلین
وارنی‌کلین (Varenicline)، با نام تجاری Tyrvaya، یک اسپری بینی است که برای افزایش تولید اشک تأیید شده است. این دارو معمولاً روزی دو بار در هر سوراخ بینی استفاده می‌شود و می‌تواند با افزایش ترشح اشک، به‌طور موقت ناراحتی و تحریک چشم را کاهش دهد.
قطره‌های کورتیکواستروئیدی
در برخی موارد، به‌ویژه هنگام بروز واکنش آلرژیک شدید، پزشک ممکن است برای کنترل سریع‌تر التهاب از کورتیکواستروئیدها یا داروهای استروئیدی استفاده کند.
این داروها می‌توانند در کاهش التهاب مؤثر باشند، اما احتمال بروز عوارض جانبی نیز وجود دارد. بنابراین، استفاده از آن‌ها باید تحت نظر پزشک و با رعایت مدت درمان توصیه‌شده انجام شود.
برخی از کورتیکواستروئیدهای مورد استفاده در درمان آلرژی چشمی عبارت‌اند از:
- فلورومتولون (Fluorometholone)؛ نام‌های تجاری: FML، FML Forte و FML Liquifilm
- لوتپردنول با غلظت ۰٫۰۲ درصد (Loteprednol)؛ نام تجاری: Alrex
- لوتپردنول با غلظت ۰٫۰۵ درصد؛ نام تجاری: Lotemax
- مدریسون (Medrysone)؛ نام تجاری: HMS
- پردنیزولون (Prednisolone)؛ نام تجاری: AK-Pred
- ریمکسولون (Rimexolone)؛ نام تجاری: Vexol
نکته مهم: قطره‌های چشمی کورتیکواستروئیدی نباید خودسرانه مصرف شوند؛ زیرا ممکن است موجب افزایش فشار داخل چشم، افزایش خطر ابتلا به آب‌مروارید یا تشدید برخی عفونت‌های چشمی شوند. انتخاب دارو و مدت مصرف باید با نظر چشم‌پزشک باشد.
پیگیری و مراجعات بعدی
اگر آلرژی چشمی شما خفیف باشد، چه از نوع فصلی و چه از نوع دائمی، بهتر است دست‌کم سالی یک بار برای بررسی وضعیت چشم‌ها به چشم‌پزشک مراجعه کنید.
در موارد شدیدتر یا زمانی که علائم به‌خوبی کنترل نمی‌شوند، ممکن است لازم باشد دفعات مراجعه افزایش یابد تا درمان مناسب تنظیم و از بروز عوارض احتمالی پیشگیری شود.
