کریپتوسپوریدیوم چیست؟
کریپتوسپوریدیوم (Cryptosporidium) یک انگل تک‌سلولی بسیار کوچک است که می‌تواند باعث بیماری در انسان شود. بیماری ناشی از این انگل کریپتوسپوریدیوز (Cryptosporidiosis) نام دارد. هم خود عامل بیماری‌زا و هم بیماری ناشی از آن، گاهی به‌طور خلاصه Crypto نامیده می‌شوند. این عفونت می‌تواند در افرادی که به HIV پیشرفته یا ایدز مبتلا هستند نیز رخ دهد.
کریپتوسپوریدیوز را نباید با مننژیت کریپتوکوکی (Cryptococcal meningitis) اشتباه گرفت؛ مننژیت کریپتوکوکی یک عفونت قارچی است که در افراد مبتلا به ایدز دیده می‌شود و آن نیز ممکن است به‌طور غیررسمی «crypto» نامیده شود.
علائم عفونت با کریپتوسپوریدیوم
برخی افراد مبتلا به کریپتوسپوریدیوم هیچ علامتی ندارند. در سایر افراد ممکن است علائم زیر دیده شود:
- اسهال آبکی که ممکن است شدید باشد و به کم‌آبی بدن منجر شود
- دل‌پیچه و گرفتگی عضلات شکم
- تب خفیف
- تهوع یا استفراغ
- کاهش اشتها و کاهش وزن
علائم معمولاً ۲ تا ۱۰ روز پس از ابتلا آغاز می‌شوند و اغلب دو هفته یا بیشتر ادامه دارند.
انگل می‌تواند تا دو ماه در مدفوع فرد وجود داشته باشد. در این مدت، فرد می‌تواند عفونت را به دیگران منتقل کند.
چه چیزی باعث عفونت با کریپتوسپوریدیوم می‌شود؟
انگل‌های کریپتوسپوریدیوم در روده انسان و حیوانات زندگی می‌کنند. بلعیدن حتی تعداد اندکی از این انگل‌ها ــ در برخی موارد تنها حدود ۱۰ انگل ــ می‌تواند باعث عفونت شود.
عفونت ممکن است از راه‌های زیر منتقل شود:
- قرار دادن چیزی در دهان پس از تماس آن با مدفوع فرد یا حیوان آلوده
- لمس دهان پس از تماس با مدفوع فرد یا حیوان آلوده
- لمس دهان پس از تماس با خاک یا اشیای آلوده
- شنا کردن در آب آلوده یا نوشیدن آب آلوده
- خوردن غذای آلوده
کریپتوسپوریدیوز از طریق تماس با خون منتقل نمی‌شود.
عوامل خطر عفونت با کریپتوسپوریدیوم
احتمال ابتلا به کریپتوسپوریدیوم در شرایط زیر بیشتر است:
- کار کردن در مهدکودک یا رفتن به مهدکودک
- داشتن کودک مبتلا
- مراقبت از افرادی که کریپتوسپوریدیوز دارند
- سن ۷۵ سال یا بیشتر
- سفر به کشورهای دیگر
- نوشیدن آب تصفیه‌نشده یا آب تصفیه‌نشده به روش مناسب، مانند آب برخی چاه‌های کم‌عمق و حفاظت‌نشده
- شنا در استخر، دریاچه یا رودخانه
- تماس و کار با حیوانات آلوده
- تماس با مدفوع در حین فعالیت جنسی
چه افرادی بیشتر در معرض بیماری شدید قرار دارند؟
افرادی که سیستم ایمنی ضعیف یا سرکوب‌شده دارند، بیش از دیگران در معرض ابتلا به نوع شدید کریپتوسپوریدیوز هستند. این گروه شامل افراد مبتلا به ایدز، افرادی با بیماری‌های دیگری که سیستم ایمنی را تحت تأثیر قرار می‌دهند، و همچنین افرادی است که به‌دلیل سرطان یا پیوند عضو، برخی داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی را مصرف می‌کنند.
در این افراد، عفونت کریپتوسپوریدیوم می‌تواند شدید، طولانی‌مدت و گاهی کشنده باشد.
در افراد مبتلا به HIV، اگر تعداد سلول‌های CD4 ــ یکی از انواع گلبول‌های سفید که تحت تأثیر HIV قرار می‌گیرد ــ کمتر از ۲۰۰ باشد، احتمال اینکه اسهال و سایر علائم کریپتوسپوریدیوز برای مدت طولانی ادامه پیدا کنند بیشتر است.
اگر تعداد CD4 بیشتر از ۲۰۰ باشد، احتمالاً علائم فقط چند روز یا چند هفته ادامه خواهند داشت. با این حال، انگل ممکن است همچنان در روده باقی بماند و در صورت کاهش تعداد CD4 به کمتر از ۲۰۰، دوباره موجب بروز مشکلات شود.
تشخیص عفونت با کریپتوسپوریدیوم
پزشک برای شناسایی نشانه‌های وجود انگل، یک یا چند نمونه مدفوع را بررسی می‌کند. ممکن است آزمایش‌هایی مانند موارد زیر انجام شود:
- آزمایش آنتی‌ژن برای شناسایی پروتئین مشخصی از انگل
- آزمایش‌های DNA برای شناسایی ماده ژنتیکی کریپتوسپوریدیوم
- بررسی نمونه مدفوع با میکروسکوپ
اگر اسهال برطرف نشود و آزمایش‌ها علت مشخصی را نشان ندهند، ممکن است انجام آندوسکوپی ضرورت پیدا کند. در این روش پزشک با استفاده از یک لوله باریک و انعطاف‌پذیر به نام آندوسکوپ قسمت فوقانی دستگاه گوارش را بررسی می‌کند و ممکن است از بافت نیز نمونه‌برداری کند.
از آنجا که اسهال یک علامت مربوط به بخش تحتانی دستگاه گوارش است، پزشک ممکن است ابتدا آندوسکوپی بخش تحتانی دستگاه گوارش (کولونوسکوپی) را انجام دهد.
درمان عفونت با کریپتوسپوریدیوم
در افراد مبتلا به HIV پیشرفته یا ایدز، مهم‌ترین اقدام درمانی، شروع یا ادامه درمان ضدرتروویروسی (ART) است. این درمان با HIV مقابله می‌کند و به بهبود عملکرد سیستم ایمنی کمک می‌کند.
در همین فاصله، اسهال می‌تواند باعث کم‌آبی بدن شود؛ بنابراین مصرف مایعات فراوان اهمیت دارد. پودرهای محلول خوراکی جبران آب و املاح (ORS) نیز می‌توانند کمک‌کننده باشند. پیش از مصرف هرگونه دارو، با پزشک خود مشورت کنید.
بسته به شرایط بیمار، پزشک ممکن است داروهایی مانند موارد زیر را تجویز کند:
- لوپرامید (Loperamide) و سایر داروهای کاهش‌دهنده اسهال
- نیتازوکساناید (Nitazoxanide)، یک داروی ضدانگلی
- پارومومایسین (Paromomycin)، یک آنتی‌بیوتیک
اگر سیستم ایمنی سالمی داشته باشید، احتمال زیادی وجود دارد که بیماری به‌صورت خودبه‌خودی برطرف شود.
عوارض عفونت با کریپتوسپوریدیوم
علاوه بر کم‌آبی بدن، عوارض کریپتوسپوریدیوز می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
- سوءتغذیه که در کودکان ممکن است باعث تأخیر در رشد و تکامل شود
- مشکلات مربوط به مجاری صفراوی یا لوزالمعده
- مشکلات و عوارض تنفسی
پیشگیری از عفونت با کریپتوسپوریدیوم
اگر به HIV مبتلا هستید، مهم‌ترین اقدام، شروع زودهنگام درمان ضدرتروویروسی (ART) و پیشگیری از پیشرفت بیماری به ایدز است. در افرادی که تعداد CD4 آنها بیشتر از ۲۰۰ است، مشکلات شدید ناشی از کریپتوسپوریدیوم به‌ندرت رخ می‌دهد.
اقدامات زیر نیز می‌توانند خطر ابتلا به کریپتوسپوریدیوم را کاهش دهند و هم‌زمان از شما در برابر بسیاری از بیماری‌های عفونی دیگر محافظت کنند.
۱. دست‌های خود را بشویید
شست‌وشوی مکرر دست‌ها با آب و صابون احتمالاً مهم‌ترین کاری است که می‌توانید برای حفظ سلامت خود انجام دهید.
همیشه پیش از تهیه یا خوردن غذا دست‌های خود را بشویید. همچنین در موارد زیر دست‌ها را به‌خوبی بشویید:
مطالب بیشتری برای شما داریم
موضوع موردنظر خود را انتخاب کنید و به مجموعه‌ای از مطالب پزشکی و سلامت دسترسی داشته باشید.
- پس از تماس با کودکی که پوشک دارد
- پس از تماس با لباس، ملحفه، توالت یا لگن مخصوص بیمارانی که دچار اسهال هستند
- پس از باغبانی
- پس از تماس با حیوانات خانگی یا سایر حیوانات
- پس از تماس با هر چیزی که ممکن است با مدفوع انسان یا حیوان در تماس بوده باشد، از جمله خاک باغچه
حتی اگر هنگام انجام این کارها از دستکش استفاده می‌کنید، پس از پایان کار دست‌های خود را به‌خوبی بشویید. کودکان نیز باید همین کار را انجام دهند.
۲. رابطه جنسی ایمن داشته باشید
افراد مبتلا ممکن است انگل کریپتوسپوریدیوم را روی پوست اطراف ناحیه تناسلی و مقعد، از جمله قسمت داخلی ران‌ها و باسن، داشته باشند.
از آنجا که تشخیص وجود کریپتوسپوریدیوم در یک فرد فقط با نگاه کردن به او ممکن نیست، در روابط جنسی باید احتیاط کرد. از تماس دهان با مقعد خودداری کنید؛ این تماس حتی پس از شست‌وشو نیز می‌تواند احتمال انتقال عفونت را به میزان قابل‌توجهی افزایش دهد.
پس از هرگونه تماس با ناحیه مقعد شریک جنسی خود، دست‌ها را کاملاً بشویید.
۳. از تماس با حیوانات مزرعه خودداری کنید
اگر با حیوانات مزرعه، به‌ویژه حیوانات جوان، تماس پیدا کردید یا از مزرعه‌ای که در آن حیوانات پرورش داده می‌شوند بازدید کردید، پیش از تهیه غذا یا قرار دادن دست یا هر چیز دیگری در دهان، دست‌ها را با آب و صابون به‌خوبی بشویید.
به مدفوع حیوانات دست نزنید. هنگام تمیز کردن کفش‌ها از دستکش یک‌بارمصرف استفاده کنید و پس از خارج کردن دستکش‌ها، دست‌های خود را بشویید.
۴. از تماس با مدفوع حیوانات خانگی خودداری کنید
اگرچه بیشتر حیوانات خانگی خطری ایجاد نمی‌کنند، بهتر است فردی با سیستم ایمنی سالم مسئول تمیز کردن قفس یا جعبه خاک حیوان باشد.
هنگام تمیز کردن محل حیوان خانگی از دستکش یک‌بارمصرف استفاده کنید و پس از آن دست‌های خود را بشویید.
احتمال ابتلا به کریپتوسپوریدیوم در تماس با حیوانات زیر بیشتر است:
- حیوانات خانگی با سن کمتر از ۶ ماه
- حیواناتی که اسهال دارند
- حیوانات ولگرد
اگر توله‌سگ یا بچه‌گربه‌ای با سن کمتر از ۶ ماه به خانه می‌آورید، بهتر است پیش از آوردن آن به منزل، از نظر کریپتوسپوریدیوم آزمایش شود.
اگر هر حیوان خانگی دچار اسهال شد، بهتر است از نظر کریپتوسپوریدیوم نیز بررسی شود.
۵. هنگام شنا آب را قورت ندهید
هنگام شنا در دریاچه‌ها، رودخانه‌ها یا استخرها و همچنین هنگام استفاده از جکوزی، از بلعیدن آب خودداری کنید.
کلر موجود در استخرها و پارک‌های آبی لزوماً این انگل‌ها را از بین نمی‌برد. کریپتوسپوریدیوم همچنین می‌تواند چندین روز در آب شیرین و آب شور زنده بماند.
۶. غذا را بشویید و/یا کاملاً بپزید
ممکن است میوه‌ها و سبزیجات تازه به کریپتوسپوریدیوم آلوده باشند. اگر قرار است آنها را به‌صورت خام مصرف کنید، ابتدا آنها را به‌خوبی بشویید و سپس، در صورت امکان، پوست بگیرید.
از مصرف شیر و فرآورده‌های لبنی غیرپاستوریزه خودداری کنید.
۷. آب سالم مصرف کنید
آب را مستقیماً از دریاچه، رودخانه، جویبار یا چشمه ننوشید.
آب لوله‌کشی در ایالات متحده معمولاً ایمن است، اما در برخی شرایط ممکن است برای افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف، احتیاط بیشتری لازم باشد؛ این موضوع شامل آب و یخ تهیه‌شده توسط یخ‌ساز یخچال نیز می‌شود.
افراد دارای ضعف سیستم ایمنی بهتر است با اداره بهداشت محلی و شرکت تأمین آب درباره هرگونه هشدار یا اطلاعیه ویژه مربوط به آب آشامیدنی مشورت کنند.
همچنین ممکن است لازم باشد آب را بجوشانید، فیلتر کنید یا از انواع خاصی از آب‌های بطری‌شده استفاده کنید.
در انتخاب فیلتر، به برچسب‌هایی مانند موارد زیر توجه کنید:
- Reverse osmosis (اسمز معکوس)
- Absolute 1 micron (فیلتر مطلق یک میکرون)
- Cyst reduction (کاهش کیست)
- Cyst removal (حذف کیست)
نوشیدنی‌های گازدار فرآوری‌شده که در بطری یا قوطی عرضه می‌شوند احتمالاً ایمن هستند، اما نوشیدنی‌هایی که از دستگاه‌های نوشیدنی در رستوران‌ها یا مراکز عمومی تهیه می‌شوند ممکن است ایمن نباشند، زیرا معمولاً با آب لوله‌کشی تهیه می‌شوند.
همواره توصیه‌ها و هشدارهای اداره بهداشت عمومی درباره جوشاندن آب را رعایت کنید.
۸. هنگام سفر احتیاط بیشتری داشته باشید
در برخی مناطق، سیستم تصفیه آب و استانداردهای بهداشت مواد غذایی مناسب نیست.
در چنین مکان‌هایی از موارد زیر پرهیز کنید:
- میوه‌ها و سبزیجات خام
- آب لوله‌کشی
- یخ تهیه‌شده از آب لوله‌کشی
- شیر و فرآورده‌های لبنی غیرپاستوریزه
- مواد غذایی تهیه‌شده توسط فروشندگان دوره‌گرد یا خیابانی
غذاهایی که کاملاً داغ و بخارآلود سرو می‌شوند، میوه‌هایی که خودتان پوست می‌گیرید، نوشیدنی‌های فرآوری‌شده در بطری یا قوطی، و قهوه یا چای داغ احتمالاً گزینه‌های ایمن‌تری هستند.
