داروهای جدیدتر و امیدبخش
هنگامی که تشخیص HIV برای فردی قطعی می‌شود، درمان ضدرتروویروسی یا ART (Antiretroviral Therapy) باید در سریع‌ترین زمان ممکن آغاز شود. درمان ART معمولاً شامل ترکیبی از سه داروی ضد HIV از دست‌کم دو گروه دارویی متفاوت است که به‌صورت چند قرص مصرف می‌شوند؛ با این حال، امروزه بسیاری از افراد می‌توانند از رژیم‌های ساده‌تر، شامل مصرف روزانه یک یا دو قرص، استفاده کنند.
با این حال، پایبندی مداوم به مصرف روزانه دارو همیشه آسان نیست. همچنین ممکن است با گذشت زمان، مقاومت دارویی ایجاد شود؛ به این معنا که ویروس دچار تغییرات ژنتیکی شود و داروها دیگر نتوانند تکثیر ویروس را به‌طور کامل مهار کنند. خبر امیدوارکننده این است که طی یکی دو سال گذشته، پیشرفت‌های مهمی در زمینه درمان و پیشگیری از HIV حاصل شده است.
Yeztugo: پیشگیری دو بار در سال
در سال ۲۰۲۵، سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) داروی لناکاپاویر (lenacapavir) را با نام تجاری Yeztugo تأیید کرد؛ این دارو برای پیشگیری از HIV یا PrEP است، نه برای درمان عفونت موجود.
Yeztugo نخستین گزینه طولانی‌اثر از این نوع است که به‌جای مصرف روزانه یک قرص، تنها به دو تزریق در سال نیاز دارد. تأیید این دارو بر اساس نتایج کارآزمایی‌های بالینی فاز سوم انجام شد که کاهش بسیار چشمگیری در موارد جدید عفونت HIV را نشان دادند. این دارو می‌تواند روش پیشگیری از HIV را برای افراد در معرض خطر، به‌طور قابل‌توجهی ساده‌تر کند.
Idvynso: یک ترکیب جدید با مصرف روزانه
در سال ۲۰۲۶، FDA داروی Idvynso را تأیید کرد. این دارو یک قرص روزانه است که ترکیبی از دوراویرین (doravirine) و ایسلاتراویر (islatravir) را در خود دارد.
ایسلاتراویر از گروه مهارکننده‌های جابه‌جایی نوکلئوزیدی ترانسکریپتاز معکوس (NRTTI) است و با مهار پروتئینی که HIV برای تکثیر خود به آن نیاز دارد، از تکثیر ویروس جلوگیری می‌کند.
این ترکیب به‌عنوان یک رژیم درمانی کامل و مستقل قابل استفاده است و نیازی به همراه شدن با سایر داروهای ضد HIV ندارد. این دارو برای افرادی تأیید شده است که در درمانهای قبلی HIV سابقه شکست درمانی نداشته‌اند.
Bixlenvo: ساده‌تر کردن رژیم‌های درمانی پیچیده
همچنین در سال ۲۰۲۶، FDA داروی Bixlenvo را تأیید کرد که ترکیبی از بیکتگراویر (bictegravir) و لناکاپاویر (lenacapavir) است. لناکاپاویر همان مهارکننده پروتئین کپسید HIV است که در داروهای Yeztugo و Sunlenca نیز به کار رفته است.
Bixlenvo به شکل یک قرص روزانه طراحی شده و هدف آن جایگزین کردن برخی رژیم‌های درمانی موجود برای بزرگسالان مبتلا به HIV است؛ از جمله رژیم‌های پیچیده‌ای که شامل چندین قرص هستند و برخی بیماران به دلیل مقاومت دارویی یا مشکلات مربوط به تحمل دارو، سال‌ها از آنها استفاده کرده‌اند.
واکسن‌های HIV
پژوهشگران در حال توسعه نوعی واکسن درمانی HIV هستند. واکسن‌های درمانی با واکسن‌های پیشگیرانه تفاوت دارند؛ واکسن پیشگیرانه برای جلوگیری از ایجاد بیماری در افراد سالم استفاده می‌شود، در حالی که واکسن درمانی برای درمان یک بیماری موجود طراحی می‌شود.
در این رویکرد، افرادی که از قبل به HIV مبتلا هستند، واکسن درمانی دریافت می‌کنند تا پاسخ سیستم ایمنی بدن آنها علیه ویروس تقویت شود. امید پژوهشگران این است که این واکسن در نهایت بتواند به‌تنهایی از پیشرفت عفونت HIV به مرحله ایدز (AIDS) جلوگیری کند، بدون اینکه فرد به درمان مادام‌العمر ART نیاز داشته باشد.
توسعه واکسن HIV تاکنون بسیار دشوار بوده است. بسیاری از واکسن‌های سنتی با استفاده از شکل کشته‌شده یا ضعیف‌شده یک ویروس، سیستم ایمنی را تحریک می‌کنند تا علیه آن ویروس آنتی‌بادی تولید کند. اما این روش در مورد HIV مؤثر نبوده است و استفاده از HIV زنده نیز به دلیل خطر بالای آن امکان‌پذیر نیست.
با این حال، پژوهشگران ممکن است در حال پیشرفت در زمینه نوع متفاوتی از واکسن باشند.
واکسن HTI به سلول‌های ایمنی موسوم به سلول‌های T آموزش می‌دهد تا بخش مشخصی از ویروس را هدف قرار دهند؛ بخشی که ویروس برای ساخت نسخه‌های جدید از خود به آن نیاز دارد.
در یک مطالعه کوچک شامل ۴۵ بیمار، حدود ۴۰ درصد از افرادی که این واکسن را دریافت کردند توانستند به مدت ۲۲ هفته بدون ART باقی بمانند.
در حال حاضر، پژوهشگران در حال بررسی این واکسن در ترکیب با داروی آزمایشی vesatolimod هستند. این دارو ممکن است پاسخ ایمنی بدن به واکسن را تقویت کند و در نتیجه، احتمال اثربخشی واکسن را در تعداد بیشتری از افراد افزایش دهد یا باعث شود اثر آن برای مدت طولانی‌تری باقی بماند.
مطالب بیشتری برای شما داریم
موضوع موردنظر خود را انتخاب کنید و به مجموعه‌ای از مطالب پزشکی و سلامت دسترسی داشته باشید.
ویرایش ژن
ویرایش ژن می‌تواند رویکرد دیگری برای درمان HIV باشد. فناوری ویرایش ژن، DNA موجود زنده را تغییر می‌دهد.
مطالعات مربوط به ویرایش ژن در حال حاضر برای طیف وسیعی از بیماری‌های ژنتیکی، از جمله فیبروز کیستیک، هموفیلی و بیماری سلول داسی‌شکل، در حال انجام است. اکنون پژوهشگران در تلاش هستند از این فناوری برای مقابله با HIV نیز استفاده کنند.
آزمایش‌های اولیه حیوانی نشان داده‌اند که نوعی از ویرایش ژن به نام CRISPR ممکن است بتواند ویروسی مشابه HIV، موسوم به ویروس نقص ایمنی میمونی (SIV) را غیرفعال کند. SIV در حیواناتی مانند میمون‌ها دیده می‌شود.
نخستین کارآزمایی‌های بالینی بسیار اولیه در انسان در اواخر سال ۲۰۲۱ آغاز شدند. در این مطالعات، پژوهشگران از فناوری CRISPR برای بریدن و حذف بخش‌های مرتبط با HIV که در DNA سلول‌ها قرار گرفته‌اند، استفاده می‌کنند. وجود این بخش‌های ویروسی در داخل DNA سلول‌ها یکی از عواملی است که درمان HIV را بسیار دشوار می‌کند.
هدف نهایی این است که برخلاف ART که بیمار باید آن را در طول زندگی مصرف کند، یک درمان CRISPR که تنها یک بار انجام شود، بتواند بیماری را به‌طور کامل ریشه‌کن کند.
ارزیابی و آزمایش درمانهای HIV
برای توسعه درمانهای جدید HIV، تحقیقات گسترده‌ای انجام می‌شود تا ابتدا مشخص شود یک درمان ایمن است و سپس مشخص شود که اثربخشی دارد یا خیر. این ارزیابی‌ها از طریق کارآزمایی‌های بالینی انجام می‌شوند و به پژوهشگران امکان می‌دهند به پرسش‌های مختلف درباره داروها پاسخ دهند.
کارآزمایی‌های بالینی معمولاً در چهار مرحله انجام می‌شوند:
فاز اول
در این مرحله، تعداد نسبتاً کمی از افراد، معمولاً کمتر از ۸۰ نفر، داروی مورد مطالعه را دریافت می‌کنند. هدف اصلی، بررسی ایمنی دارو و شناسایی عوارض جانبی آن است.
فاز دوم
در این مرحله، چند صد نفر دارو را دریافت می‌کنند. پژوهشگران همچنان ایمنی دارو را بررسی می‌کنند و در عین حال، شواهد اولیه‌ای درباره اثربخشی دارو به دست می‌آورند.
فاز سوم
در این مرحله، معمولاً چند هزار نفر، اغلب بین ۱۰۰۰ تا ۳۰۰۰ نفر، در مطالعه شرکت می‌کنند. هدف این مرحله تأیید اثربخشی دارو، بررسی دقیق‌تر عوارض جانبی و مقایسه داروی جدید با درمانهای موجود است.
پس از تکمیل این مرحله، شرکت داروسازی می‌تواند از نتایج کارآزمایی بالینی برای درخواست تأیید FDA استفاده کند.
فاز چهارم
پس از تأیید دارو، FDA همچنان آن را تحت پایش قرار می‌دهد تا اطمینان حاصل شود که با افزایش تعداد مصرف‌کنندگان، مشکل یا عارضه جدیدی ظاهر نمی‌شود.
اگر یک درمان HIV برای شما مؤثر نباشد یا اجرای رژیم دارویی برایتان دشوار باشد، با پزشک خود صحبت کنید. ممکن است گزینه‌های درمانی دیگری وجود داشته باشند که در حال حاضر نیز در دسترس هستند.
همچنین ممکن است امکان شرکت در یک کارآزمایی بالینی را داشته باشید. برای پیدا کردن کارآزمایی‌های بالینی در نزدیکی محل زندگی خود، می‌توان از سامانه ClinicalTrials.gov استفاده کرد.
در برخی موارد، شرکت‌های داروسازی از FDA مجوز دریافت می‌کنند تا داروهای آزمایشی HIV را در اختیار افرادی قرار دهند که در کارآزمایی بالینی شرکت نکرده‌اند. بنابراین، اگر دارویی آزمایشی مورد توجه شماست اما امکان شرکت در مطالعه بالینی آن را ندارید، می‌توانید با پزشک خود درباره واجد شرایط بودن برای برنامه دسترسی گسترده به دارو (Expanded Access Program) مشورت کنید.
