آنچه در این مطلب خواهید خواند
کهیر و آنژیوادم چیستند؟
کهیر (Hives یا Urticaria) به‌صورت برجستگی‌ها، لکه‌ها یا پلاک‌های متورم با رنگ قرمز کم‌رنگ ظاهر می‌شود که معمولاً به‌طور ناگهانی روی پوست ایجاد می‌شوند. در افرادی که پوست تیره‌تری دارند، ضایعات ممکن است هم‌رنگ پوست باشند و تشخیص آن‌ها دشوارتر شود. کهیر می‌تواند در اثر واکنش‌های آلرژیک یا عوامل دیگری ایجاد شود.
کهیر معمولاً با خارش همراه است، اما گاهی ممکن است احساس سوزش یا گزگز نیز ایجاد کند. این ضایعات می‌توانند در هر نقطه‌ای از بدن، از جمله صورت، لب‌ها، زبان، گلو و گوش‌ها ظاهر شوند. اندازه آن‌ها ممکن است به‌سرعت تغییر کند؛ به‌طوری‌که در یک ناحیه از بدن برطرف شوند و چند ساعت بعد در ناحیه دیگری ظاهر شوند.
در بسیاری از موارد، کهیر ظرف چند ساعت فروکش می‌کند. برخی افراد تنها یک دوره ابتلا به کهیر را تجربه می‌کنند و دیگر هرگز به آن مبتلا نمی‌شوند؛ درحالی‌که در بعضی افراد، حملات متعدد و عودکننده رخ می‌دهد.
اندازه ضایعات کهیری از حدود قطر یک پاک‌کن مداد تا اندازه یک بشقاب غذاخوری متغیر است. گاهی چند ضایعه به یکدیگر می‌پیوندند و نواحی بزرگ‌تری به نام پلاک (Plaque) ایجاد می‌کنند. مدت ماندگاری کهیر نیز متفاوت است و ممکن است از چند ساعت تا چند هفته یا حتی چند سال ادامه یابد.
آنژیوادم (Angioedema) با کهیر تفاوت دارد. در آنژیوادم، تورم در لایه‌های عمقی پوست و بافت زیرجلدی ایجاد می‌شود، نه در سطح پوست. این وضعیت معمولاً با تورم عمقی اطراف چشم‌ها و لب‌ها همراه است و گاهی دست‌ها، پاها و ناحیه تناسلی را نیز درگیر می‌کند.
تورم ناشی از آنژیوادم معمولاً نسبت به ضایعات کهیری مدت بیشتری باقی می‌ماند؛ بااین‌حال، اغلب طی کمتر از ۲۴ ساعت برطرف می‌شود.
در موارد نادر، آنژیوادم می‌تواند زبان، گلو یا راه‌های هوایی را درگیر کند. تورم در این نواحی ممکن است راه تنفس را مسدود کرده و موجب دشواری تنفس شود.
علل ایجاد کهیر و آنژیوادم
واکنش‌های آلرژیک، برخی مواد شیمیایی موجود در غذاها، نیش حشرات، نور خورشید و بعضی داروها می‌توانند باعث آزادشدن ماده‌ای شیمیایی به نام هیستامین (Histamine) در بدن شوند.
هیستامین گاهی موجب افزایش تراوایی عروق خونی کوچک پوست می‌شود؛ درنتیجه، مایع بخش مایع خون یا پلاسما از این عروق به بافت‌های اطراف نشت می‌کند و تورم ناشی از کهیر یا آنژیوادم به وجود می‌آید.
بااین‌حال، در برخی موارد پزشکان نمی‌توانند علت دقیق ایجاد کهیر را مشخص کنند.
کهیر که با نام علمی اورتیکاریا نیز شناخته می‌شود، یک عارضه پوستی است که با برجستگی‌های خارش‌دار همراه است. این ضایعات ممکن است موجب سوزش یا گزگز نیز شوند. ضایعات کهیری اغلب طی چند ساعت یا چند روز برطرف می‌شوند، ممکن است در نقاط مختلف بدن جابه‌جا شوند و معمولاً تغییرات پایدار پوستی بر جای نمی‌گذارند.
عفونت‌های ویروسی، باکتریایی یا قارچی نیز می‌توانند محرک ایجاد کهیر باشند. در برخی افراد، این عارضه به‌صورت مکرر عود می‌کند.
انواع کهیر و آنژیوادم
۱. کهیر حاد و/یا آنژیوادم حاد
در این حالت، کهیر یا تورم کمتر از ۶ هفته ادامه دارد. شایع‌ترین علل آن عبارت‌اند از غذاها، داروها، لاتکس و عفونت‌ها. گزش حشرات یا برخی بیماری‌ها نیز ممکن است در ایجاد این عارضه نقش داشته باشند.
از جمله مواد غذایی که بیشتر با بروز کهیر مرتبط هستند، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- مغزهای خوراکی مانند گردو و بادام
- شکلات
- ماهی
- گوجه‌فرنگی
- تخم‌مرغ
- انواع توت تازه
- سویا
- گندم
- شیر
برخی مواد غذایی در حالت تازه و خام، در مقایسه با شکل پخته‌شده خود، بیشتر با ایجاد کهیر ارتباط دارند. همچنین، بعضی افزودنی‌ها و مواد نگهدارنده غذایی ممکن است از عوامل محرک باشند.
داروهایی که می‌توانند موجب کهیر یا آنژیوادم شوند عبارت‌اند از:
- آسپرین و سایر داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs)، مانند ایبوپروفن
- برخی داروهای کنترل فشارخون، به‌ویژه مهارکننده‌های آنزیم مبدل آنژیوتانسین (ACE inhibitors)
- برخی داروهای ضددرد، مانند کدئین
۲. کهیر مزمن و/یا آنژیوادم مزمن
در این نوع، کهیر یا تورم بیش از ۶ هفته ادامه پیدا می‌کند. در مقایسه با موارد حاد، شناسایی علت آن معمولاً دشوارتر است.
عوامل ایجادکننده ممکن است مشابه عوامل مؤثر در کهیر حاد باشند؛ بااین‌حال، اختلالات سیستم ایمنی، عفونت‌های مزمن، اختلالات هورمونی و برخی تومورها نیز می‌توانند در بروز آن نقش داشته باشند.
۳. کهیر فیزیکی
کهیر فیزیکی در اثر تحریک مستقیم پوست یا تأثیر عوامل فیزیکی ایجاد می‌شود. از جمله این عوامل می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
مطالب بیشتری برای شما داریم
موضوع موردنظر خود را انتخاب کنید و به مجموعه‌ای از مطالب پزشکی و سلامت دسترسی داشته باشید.
- سرما
- گرما
- نور خورشید
- ارتعاش
- فشار
- تعریق
- فعالیت بدنی و ورزش
ضایعات معمولاً در همان ناحیه‌ای ایجاد می‌شوند که در معرض عامل محرک قرار گرفته است و به‌ندرت در سایر نقاط بدن گسترش می‌یابند. بیشتر این ضایعات طی یک ساعت پس از مواجهه با عامل محرک ظاهر می‌شوند.
۴. درموگرافیسم (Dermatographism)
درموگرافیسم نوعی واکنش پوستی است که در آن، پس از کشیدن محکم دست روی پوست یا خراشیدن آن، برجستگی‌هایی شبیه کهیر ایجاد می‌شود. این افراد ممکن است هم‌زمان به انواع دیگری از کهیر نیز مبتلا باشند.
۵. آنژیوادم ارثی
آنژیوادم ارثی با تورم عمقی و معمولاً دردناک بافت‌های زیر پوست مشخص می‌شود و زمینه خانوادگی دارد؛ یعنی ممکن است در چند نفر از اعضای یک خانواده دیده شود.
تشخیص
برای تشخیص کهیر یا آنژیوادم و شناسایی علت احتمالی آن، پزشک درباره علائم، زمان شروع و عوامل احتمالی محرک پرسش‌های مختلفی مطرح می‌کند و معاینه بالینی انجام می‌دهد.
بسته به شرایط بیمار، ممکن است آزمایش‌های پوستی برای بررسی حساسیت به مواد مختلف یا آزمایش‌های خون درخواست شوند.
درمان
بهترین روش برای کنترل کهیر و آنژیوادم، شناسایی عامل محرک و حذف یا اجتناب از مواجهه با آن است. البته شناسایی عامل ایجادکننده در همه موارد امکان‌پذیر نیست.
پزشک ممکن است برای کاهش علائم یا پیشگیری از بروز مجدد آن‌ها، داروهای آنتی‌هیستامین تجویز کند.
در موارد کهیر مزمن، ممکن است استفاده از آنتی‌هیستامین‌ها به‌تنهایی کافی نباشد و درمان ترکیبی با چند دارو، از جمله کورتیکواستروئیدها یا داروهای زیستی (Biologic drugs)، ضرورت پیدا کند.
در موارد شدید کهیر یا آنژیوادم، ممکن است تجویز اپی‌نفرین (آدرنالین) یا داروهای کورتیکواستروئیدی لازم باشد. اپی‌نفرین برای درمان واکنش‌های آلرژیک شدید به شکل‌های مختلف، از جمله اتواینجکتور (وسیله تزریق خودکار) یا اسپری بینی، در دسترس است.
۷ توصیه ساده برای کاهش علائم
تا زمانی که کهیر و تورم برطرف شوند، رعایت نکات زیر می‌تواند به کاهش ناراحتی کمک کند:
1. از آب داغ پرهیز کنید. برای استحمام از آب ولرم استفاده کنید.
2. از شوینده‌های ملایم استفاده کنید. صابون‌های ملایم و غیرتحریک‌کننده را انتخاب کنید.
3. از کمپرس سرد استفاده کنید. قراردادن کمپرس سرد یا پارچه مرطوب و خنک روی نواحی درگیر می‌تواند به تسکین علائم کمک کند.
4. محیط خنکی برای کار و خواب فراهم کنید. گرمای محیط ممکن است خارش و ناراحتی پوستی را تشدید کند.
5. لباس‌های سبک و گشاد بپوشید. از پوشیدن لباس‌های تنگ یا لباس‌هایی که باعث افزایش گرما و تعریق می‌شوند، خودداری کنید.
6. از فرآورده‌های ضدخارش مناسب استفاده کنید. برخی داروهای آنتی‌هیستامین بدون نسخه یا لوسیون کالامین ممکن است به کاهش خارش کمک کنند. انتخاب دارو باید با توجه به شرایط فرد و توصیه پزشک یا داروساز انجام شود.
7. پوست را مرطوب نگه دارید. چند بار در روز از مرطوب‌کننده فاقد عطر استفاده کنید تا از خشکی پوست جلوگیری شود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر کهیر یا آنژیوادم با هر یک از علائم زیر همراه باشد، باید فوراً با اورژانس تماس گرفت؛ زیرا این علائم می‌توانند نشان‌دهنده یک واکنش آلرژیک شدید و خطرناک باشند:
- سرگیجه
- خس‌خس سینه
- دشواری در تنفس
- احساس فشار یا گرفتگی در قفسه سینه
- تورم زبان، لب‌ها یا صورت
نکته مهم: تورم زبان یا گلو و هرگونه دشواری در تنفس می‌تواند نشانه یک وضعیت اورژانسی باشد. در چنین شرایطی نباید منتظر برطرف‌شدن خودبه‌خودی علائم ماند و باید فوراً کمک پزشکی دریافت کرد.
