انواع و سویه‌های HIV

دو نوع اصلی ویروس نقص ایمنی انسانی (HIV) وجود دارد: HIV-1 و HIV-2. هر دو نوع می‌توانند به ایدز (AIDS) منجر شوند، اما تفاوت‌های زیادی با یکدیگر دارند.

HIV-1 شایع‌ترین نوع HIV است. وقتی اصطلاح «HIV» را می‌شنوید، به احتمال زیاد منظور HIV-1 است.

HIV-2 در تعداد بسیار کمتری از افراد دیده می‌شود و بیشتر در غرب آفریقا شایع است. در ایالات متحده، تنها حدود ۰٫۰۱ درصد از کل موارد HIV مربوط به HIV-2 است و بیشتر این موارد در افرادی دیده می‌شود که اصالتاً از غرب آفریقا هستند. انتقال HIV-2 از فردی به فرد دیگر دشوارتر است و تبدیل عفونت به ایدز نیز معمولاً مدت بیشتری طول می‌کشد.

هر دو نوع HIV-1 و HIV-2 شامل گروه‌های متعددی هستند. این گروه‌ها نیز خود به زیرگونه‌ها یا سویه‌های مختلف تقسیم می‌شوند.

HIV به‌طور مداوم از خود نسخه‌های جدید تولید می‌کند. برخی سویه‌ها سریع‌تر تکثیر می‌شوند و نسبت به سایر سویه‌ها راحت‌تر از فردی به فرد دیگر منتقل می‌شوند.

دانستن اینکه فرد به کدام سویه HIV مبتلا است، می‌تواند به پزشک کمک کند درمان مناسب‌تری انتخاب کند. با آزمایش خون می‌توان سویه HIV را شناسایی کرد. همین آزمایش می‌تواند مشخص کند که آیا برخی از داروهای ضد HIV برای فرد اثربخشی مناسبی ندارند یا خیر.

گروه‌های HIV-1

HIV-1 دارای چهار گروه است که یکی از آنها بسیار شایع و سه گروه دیگر بسیار نادر هستند.

گروه M (Major)

این گروه عامل اصلی همه‌گیری جهانی HIV است. تقریباً ۹۰ درصد از تمام موارد HIV-1 از این گروه ناشی می‌شوند.

گروه M دارای ۹ سویه شناخته‌شده است: A، B، C، D، F، G، H، J و K. برخی از این سویه‌ها خود به زیرسویه‌های بیشتری تقسیم می‌شوند. با افزایش شناخت دانشمندان از HIV-1، سویه‌های جدیدی نیز در گروه M شناسایی می‌شوند.

سویه B در ایالات متحده شایع‌ترین سویه است، در حالی که در سطح جهان، سویه C شایع‌ترین نوع HIV محسوب می‌شود.

درباره سویه‌هایی غیر از B تحقیقات کمتری انجام شده است، بنابراین اطلاعات درباره برخی از آنها محدودتر است. با این حال، داروهایی که برای درمان سویه B استفاده می‌شوند، یعنی داروهای ضدرتروویروسی، در بیشتر سویه‌های دیگر نیز مؤثر هستند.

گروه‌های N، O و P

سه گروه کوچک‌تر HIV-1 در خارج از آفریقای مرکزی-غربی بسیار نادر هستند و بیشتر در کامرون دیده می‌شوند. این گروه‌ها عبارت‌اند از:

گروه N (New، Not-M یا Not O):
این شکل از ویروس تاکنون تنها در تعداد بسیار محدودی از افراد در کامرون شناسایی شده است. به دلیل تعداد بسیار کم موارد، پژوهشگران تاکنون سویه مشخصی برای این گروه نام‌گذاری نکرده‌اند.

گروه O (Outlier):
این گروه تقریباً به اندازه گروه M دارای تنوع ژنتیکی است. با این حال، به دلیل نادر بودن آن، پژوهشگران هنوز سویه‌های مجزای آن را به‌طور کامل شناسایی و نام‌گذاری نکرده‌اند.

گروه P:
این گروه جدیدترین گروه شناخته‌شده HIV-1 است. تفاوت ژنتیکی آن با گروه‌های M، N و O به اندازه‌ای است که به‌عنوان یک گروه مستقل نام‌گذاری شده است.

عفونت با چند سویه HIV

هنگامی که ویروس در بدن تکثیر می‌شود، نسخه‌های جدید آن ممکن است گاهی دچار تغییرات ژنتیکی یا جهش شوند و به سویه دیگری از HIV تبدیل شوند. در نتیجه ممکن است سویه‌ای در بدن ایجاد شود که داروهای ضد HIV مورد استفاده نتوانند به‌خوبی آن را کنترل کنند.

در چنین شرایطی، بار ویروسی، یعنی مقدار ویروس HIV موجود در بدن، افزایش پیدا می‌کند و ممکن است به درمان دیگری نیاز باشد.

همچنین ممکن است فرد در صورت آلوده‌شدن توسط بیش از یک فرد، هم‌زمان به دو یا چند سویه HIV مبتلا شود. این وضعیت را سوپراینفکشن (Superinfection) یا عفونت مجدد با سویه‌ای دیگر می‌نامند.

سوپراینفکشن نادر است و در کمتر از ۴ درصد افراد مبتلا به HIV اتفاق می‌افتد. بیشترین خطر وقوع آن در سه سال اول پس از ابتلا به HIV است.

واکنش افراد به این نوع عفونت متفاوت است. ممکن است عفونت جدید هیچ تغییر محسوسی در علائم یا بار ویروسی ایجاد نکند. با این حال، در برخی افراد می‌تواند وضعیت عفونت HIV را وخیم‌تر کند، به‌ویژه زمانی که سویه جدید در برابر داروهای مورد استفاده مقاومت داشته باشد یا داروها روی آن اثر کافی نداشته باشند.

در چنین شرایطی، داروهایی که برای کنترل سویه اولیه HIV مصرف می‌شوند، لزوماً نمی‌توانند سویه جدید را نیز به‌خوبی درمان کنند.