آنچه در این مطلب خواهید خواند
محصولات آرایشی و بهداشتی، از شامپو و لوازم آرایش گرفته تا ادکلن و عطر، می‌توانند به بهبود ظاهر و افزایش احساس رضایت از خود کمک کنند؛ اما در عین حال، ممکن است باعث تحریک پوست یا بروز واکنش‌های آلرژیک شوند. در یک مطالعه پوست‌شناسی که در سال ۲۰۱۰ منتشر شد، مشخص شد که بیش از یک‌سوم از بیش از ۹۰۰ شرکت‌کننده، دست‌کم یک بار به ترکیبات موجود در محصولات آرایشی واکنش آلرژیک نشان داده بودند.
مشکلات پوستی ناشی از این محصولات می‌توانند از بثورات پوستی ساده تا واکنش‌های آلرژیک شدید متغیر باشند. علائم ممکن است بلافاصله پس از استفاده از یک محصول جدید ظاهر شوند؛ با این حال، گاهی فرد پس از سال‌ها استفاده بدون مشکل از یک محصول نیز دچار واکنش پوستی می‌شود.
انواع واکنش‌های پوستی به محصولات آرایشی و بهداشتی
واکنش‌های پوستی ناشی از محصولات آرایشی و بهداشتی به دو نوع اصلی تقسیم می‌شوند.
۱. درماتیت تماسی تحریکی
در این نوع واکنش، یک ماده مستقیماً به پوست آسیب می‌رساند یا آن را تحریک می‌کند. در نتیجه، ممکن است در محل استفاده از محصول، احساس سوزش، گزگز یا خارش ایجاد شود و پوست قرمز شود. گاهی نیز تاول‌هایی روی پوست به وجود می‌آیند و به‌ویژه در صورت خاراندن ناحیه آسیب‌دیده، ممکن است ترشحاتی از آن خارج شود.
۲. درماتیت تماسی آلرژیک
این نوع واکنش زمانی رخ می‌دهد که سیستم ایمنی بدن به ماده‌ای خاص حساسیت نشان دهد. علائم آن می‌تواند شامل قرمزی، تورم، خارش و کهیر باشد. پوست ممکن است به‌شدت قرمز، ملتهب و آسیب‌دیده شود.
واکنش آلرژیک می‌تواند در هر قسمت از بدن بروز کند، اما صورت، لب‌ها، اطراف چشم‌ها، گوش‌ها و گردن از نواحی شایع‌تر هستند.
تشخیص تفاوت میان این دو نوع واکنش همیشه آسان نیست؛ حتی ممکن است هر دو نوع واکنش به‌طور هم‌زمان رخ دهند.
چه ترکیباتی بیشتر باعث واکنش‌های پوستی می‌شوند؟
عطرها و مواد نگهدارنده از مهم‌ترین عوامل ایجاد واکنش‌های پوستی در محصولات آرایشی و بهداشتی هستند.
حتی برخی محصولات با برچسب «بدون بو» (Unscented) ممکن است حاوی مواد معطری باشند که برای پوشاندن بوی ترکیبات شیمیایی محصول به آن‌ها افزوده شده‌اند. ممکن است این مواد بوی مشخصی نداشته باشند، اما همچنان بتوانند واکنش آلرژیک ایجاد کنند.
برای اطمینان بیشتر از نبود مواد معطر، بهتر است محصولاتی را انتخاب کنید که روی بسته‌بندی آن‌ها عبارت «فاقد عطر» (Fragrance-free) یا «بدون عطر افزوده» درج شده باشد.
تقریباً تمام محصولاتی که حاوی آب هستند، برای جلوگیری از رشد میکروارگانیسم‌ها و افزایش ماندگاری به مواد نگهدارنده نیاز دارند. برخی از مواد نگهدارنده رایج عبارت‌اند از:
- پارابن‌ها (Parabens)
- ایمیدازولیدینیل اوره (Imidazolidinyl urea)
- کواترنیوم-۱۵ (Quaternium-15)
- دی‌ام‌دی‌ام هیدانتوئین (DMDM hydantoin)
- فنوکسی‌اتانول (Phenoxyethanol)
- متیل‌کلروایزوتیازولینون (Methylchloroisothiazolinone)
- فرمالدهید (Formaldehyde)
برخی از این ترکیبات با بروز حساسیت‌های پوستی مرتبط شناخته شده‌اند.
محصولات آرایشی و بهداشتی مستعد ایجاد واکنش پوستی
برخی از محصولاتی که بیشتر می‌توانند باعث واکنش‌های پوستی شوند عبارت‌اند از:
- صابون‌های حمام و شوینده‌ها
- محصولات ضدتعریق
- لوازم آرایش چشم
- کرم‌ها و محصولات مرطوب‌کننده
- شامپوها
- رنگ‌های لب با ماندگاری طولانی
- لاک ناخن، به‌ویژه انواع حاوی فرمالدهید
- چسب ناخن مصنوعی حاوی متاکریلات
رنگ مو نیز می‌تواند باعث واکنش‌های پوستی شود. این مسئله به‌ویژه در مورد رنگ‌هایی که حاوی پارافنیلن‌دی‌آمین (p-Phenylenediamine یا PPD) هستند، اهمیت دارد. آمونیوم پرسولفات (Ammonium persulfate) که برای روشن‌کردن موها به کار می‌رود نیز ممکن است موجب بروز واکنش پوستی شود.
مطالب بیشتری برای شما داریم
موضوع موردنظر خود را انتخاب کنید و به مجموعه‌ای از مطالب پزشکی و سلامت دسترسی داشته باشید.
سایر ترکیباتی که ممکن است پوست را تحریک کنند
محصولات حاوی آلفاهیدروکسی‌اسیدها (AHAs) نیز در برخی افراد باعث قرمزی، تورم، تاول و خارش می‌شوند. احتمال بروز این مشکلات، به‌ویژه در محصولاتی با غلظت AHA بیش از ۱۰ درصد، بیشتر مورد توجه است.
کرم‌ها و سرم‌های ضدچروک حاوی ترتینوئین (Retin-A) نیز ممکن است در بعضی افراد موجب درماتیت تماسی تحریکی شوند.
برخی افراد به محصولات ضدآفتاب حساسیت دارند؛ به این معنا که استفاده از این محصولات می‌تواند در آن‌ها واکنشی شبیه درماتیت ایجاد کند. اگر با استفاده از ضدآفتاب دچار چنین مشکلی می‌شوید، برای انتخاب روش مناسب محافظت از پوست در برابر نور خورشید با متخصص پوست مشورت کنید.
درمان واکنش‌های پوستی
مهم‌ترین اقدام، قطع فوری مصرف محصولی است که احتمال می‌رود باعث واکنش پوستی شده باشد. در بسیاری از موارد، همین اقدام به برطرف‌شدن مشکل کمک می‌کند.
برخی از فرآورده‌های حاوی هیدروکورتیزون می‌توانند در نواحی حساس بدن، مانند صورت، عوارض جانبی ایجاد کنند. بنابراین، پیش از استفاده از این دارو در چنین نواحی‌ای، با پزشک مشورت کنید.
چگونه از واکنش‌های پوستی به محصولات آرایشی و بهداشتی پیشگیری کنیم؟
برای کاهش احتمال بروز واکنش‌های پوستی، توصیه‌های زیر را رعایت کنید:
۱. محصولاتی با ترکیبات کمتر انتخاب کنید.
هرچه تعداد ترکیبات یک محصول کمتر باشد، احتمال مواجهه با مواد حساسیت‌زا یا تحریک‌کننده بالقوه نیز ممکن است کاهش یابد؛ هرچند تعداد کمتر ترکیبات به‌تنهایی تضمین‌کننده بی‌خطر بودن محصول نیست.
۲. پیش از مصرف، آزمون پچ (Patch Test) انجام دهید.
مقدار کمی از محصول را روی بخش کوچکی از پوست سطح داخلی آرنج بمالید و ۴۸ تا ۷۲ ساعت صبر کنید. اگر در این مدت قرمزی، تورم، خارش یا سوزش ایجاد شد، از مصرف محصول خودداری کنید.
توجه داشته باشید که آزمون خانگی نمی‌تواند تمام انواع حساسیت‌ها یا واکنش‌های پوستی را رد کند؛ بنابراین، منفی بودن نتیجه آن تضمین نمی‌کند که محصول در همه شرایط برای پوست شما بی‌خطر باشد.
۳. عطر را روی لباس بزنید، نه مستقیماً روی پوست.
این کار می‌تواند احتمال واکنش پوستی به مواد معطر را کاهش دهد. همچنین، احتمال تماس مستقیم عطر با ترکیبات سایر محصولات و بروز واکنش ناشی از این تماس را کمتر می‌کند.
۴. صرفاً به ادعاهای درج‌شده روی بسته‌بندی اعتماد نکنید.
عبارت‌هایی مانند «ضدحساسیت» (Hypoallergenic)، «آزمایش‌شده توسط متخصص پوست» (Dermatologist-tested)، «آزمایش‌شده از نظر حساسیت‌زایی» (Sensitivity-tested) یا «غیرتحریک‌کننده» (Non-irritating) لزوماً به این معنا نیستند که محصول برای پوست همه افراد مناسب است.
برخی شرکت‌ها این آزمایش‌ها را انجام می‌دهند و برخی دیگر ممکن است چنین آزمایش‌هایی را انجام نداده باشند. همچنین، استفاده از این اصطلاحات روی برچسب محصولات لزوماً تابع معیارهای یکسان و الزام‌آور نیست.
نکته پایانی: واکنش پوستی به محصولات آرایشی و بهداشتی می‌تواند حتی پس از سال‌ها استفاده بدون مشکل رخ دهد. در صورت بروز علائمی مانند قرمزی، خارش، سوزش یا تورم، مصرف محصول مشکوک را متوقف کنید. اگر علائم شدید هستند، گسترش می‌یابند یا برطرف نمی‌شوند، برای ارزیابی و درمان مناسب به پزشک مراجعه کنید.
