قرار گرفتن در معرض آزبست و خطرات آن

آزبست چیست؟

آزبست نام شش نوع ماده معدنی است که به طور طبیعی در زمین یافت می‌شوند. آنها از دسته‌هایی از الیاف تشکیل شده‌اند که انعطاف‌پذیر، سبک و در برابر گرما، آتش، مواد شیمیایی و الکتریسیته مقاوم هستند. این ویژگی آنها را در ساخت و ساز و تولید بسیار مفید می‌کند.

با این حال، الیاف آزبست در صورت تنفس می‌توانند مشکلات جدی ریوی ایجاد کنند. این امر منجر به ممنوعیت استفاده از این ماده معدنی در بیش از 60 کشور شده است.

تاریخچه آزبست

تولید تجاری مدرن از اواخر دهه ۱۸۰۰ آغاز شد و اوج آن در طول و پس از جنگ جهانی دوم بود. این ماده معمولاً در مصالح ساختمانی برای خانه‌ها، مدارس و مشاغل و همچنین در کشتی‌سازی، قطعات خودرو و حتی منسوجات استفاده می‌شد.

پس از اینکه خطرات سلامتی در دهه ۱۹۷۰ به طور گسترده درک شد، قوانین ایمنی کارگران وضع شد و استفاده از آزبست شروع به کاهش کرد. طبق گزارش آژانس حفاظت از محیط زیست، تنها یک بخش از صنایع شیمیایی هنوز از آن به عنوان ماده اولیه استفاده می‌کند. همچنین در قطعات ترمز تازه وارد شده و تعداد انگشت شماری از محصولات صنعتی دیگر نیز وجود دارد.

چرا خطرناک است؟

الیافی که آزبست را تشکیل می‌دهند، هنگام جابجایی یا آسیب دیدن، به راحتی به قطعات ریز تقسیم می‌شوند. آنها بسیار کوچک هستند و به راحتی قابل مشاهده و تنفس نیستند. آنها می‌توانند در ریه‌های شما تجمع یافته و باعث مشکلات سلامتی شوند.

انواع آزبست

چندین نوع وجود دارد، اما تنها یک نوع، آزبست کریزوتیل، هنوز در برخیی کشورها وارد، فرآوری یا توزیع می‌شود.

آزبست کریزوتیل

این نوع آزبست که به آن آزبست «سفید» نیز می‌گویند، رایج‌ترین نوع آزبست است که ۹۰ تا ۹۵ درصد آزبست مورد استفاده در ساختمان‌ها را تشکیل می‌دهد. تولیدکنندگان همچنین از آن در انواع عایق‌ها و کالاهای ضد حریق استفاده می‌کردند. با این حال، استفاده از آن اکنون در حال منسوخ شدن است.

آزبست آبی

تحقیقات نشان می‌دهد که این نوع، که کروسیدولیت نیز نامیده می‌شود، ممکن است نسبت به سایر انواع آزبست، با بیماری‌ها و مرگ و میر بیشتری مرتبط باشد. تولیدکنندگان به ندرت از آن استفاده می‌کردند زیرا نسبت به سایر انواع در برابر گرما مقاومت کمتری داشت. اما می‌توان آن را در مواردی مانند سیمان، کاشی و عایق یافت.

انواع دیگر

آموسیت. متخصصان آن را که به آزبست «قهوه‌ای» نیز معروف است، یکی از خطرناک‌ترین انواع می‌دانند. آموسیت دومین نوع رایج پس از کریزوتیل است که در حدود ۵٪ از مواد آزبستی مورد استفاده در ساختمان‌ها یافت می‌شود.

اکتینولیت. این ماده در مواردی مانند سیمان، عایق، رنگ، درزگیر و دیوار خشک استفاده می‌شد.

آنتوفیلیت. این نوع نادر آزبست به اندازه سایر انواع در کالاهای مصرفی مورد استفاده قرار نمی‌گرفت. اما می‌توانید آن را در برخی از سیمان‌ها و مواد عایق پیدا کنید.

ترمولیت . این نوع منجر به موارد زیادی از سرطان و بیماری‌های مرتبط با آزبست شده است و دیگر استخراج نمی‌شود. قبلاً در محصولاتی مانند رنگ، درزگیر، عایق، سقف و مواد لوله‌کشی استفاده می‌شد.

علائم قرار گرفتن در معرض آزبست

ممکن است تا سال‌ها پس از قرار گرفتن در معرض آزبست، هیچ علامتی را مشاهده نکنید. به طور کلی، می‌تواند علائمی مانند موارد زیر را ایجاد کند:

• احساس اینکه نمی‌توانید به اندازه کافی هوا دریافت کنید
• خس خس سینه یا گرفتگی صدا
• سرفه طولانی که به تدریج بدتر می‌شود
• سرفه خونی
• درد یا گرفتگی در قفسه سینه
• مشکل در بلع
• تورم در گردن یا صورت شما
• از دست دادن اشتها
• کاهش وزن
• خستگی
• کم خونی

اینها می‌توانند علائم بسیاری از بیماری‌های دیگر نیز باشند. بنابراین، توسط پزشک خود معاینه شوید تا بتوانند بفهمند چه اتفاقی برای شما افتاده است.

اگر فکر می‌کنید در مقطعی در معرض آزبست قرار گرفته‌اید، چه علائمی داشته باشید و چه نداشته باشید، با پزشک خود در مورد آن صحبت کنید.

آزبست چه مشکلات سلامتی می‌تواند ایجاد کند؟

اگر برای مدت طولانی الیاف آزبست را استنشاق کنید، خطر ابتلا به بیماری‌هایی مانند سرطان ریه ، مزوتلیوما و آزبستوز افزایش می‌یابد. افراد سیگاری حتی بیشتر تحت تأثیر قرار می‌گیرند. دلیلش این است که دود سیگار مجاری ریه را تحریک می‌کند. این امر باعث می‌شود که ریه‌ها نتوانند الیاف آزبست را از بین ببرند.

اگر با این ماده کار کرده‌اید، با کسی که با این ماده کار کرده است، خانه مشترک دارید، یا در نزدیکی معدن آزبست زندگی می‌کنید، در صورت بروز مشکل تنفسی یا تأثیر آن بر سلامت خود، به پزشک مراجعه کنید.

آنها می‌توانند عکس‌برداری با اشعه ایکس از قفسه سینه یا آزمایش عملکرد ریوی انجام دهند تا ببینند ریه‌های شما چه مقدار هوا را می‌توانند در خود نگه دارند. سی‌تی‌اسکن یا بیوپسی ممکن است به آنها کمک کند تا دریابند که آیا شما یکی از چندین بیماری مرتبط با آزبست را دارید یا خیر.

مزوتلیوما

این نوعی سرطان است که بر روی غشای پوشاننده ریه‌ها، قفسه سینه یا شکم تأثیر می‌گذارد. علامت هشدار دهنده اولیه، تجمع مایع در اطراف ریه‌ها است. سایر علائم شامل درد در اطراف قفسه سینه، مشکلات تنفسی، سرفه، درد یا توده در شکم، خستگی و یبوست است.

افرادی که به این نوع سرطان نادر مبتلا هستند، معمولاً در محل کار خود در معرض آزبست قرار گرفته‌اند یا با کسی که در معرض آزبست بوده زندگی کرده‌اند. بروز علائم می‌تواند تا 20 سال طول بکشد. درمان ممکن است شامل جراحی، پرتودرمانی یا شیمی‌درمانی باشد .

آزبستوز

این بیماری ریه‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد. می‌تواند باعث سرفه، تنگی نفس و حتی آسیب دائمی ریه شود. علائم آن همچنین ممکن است شامل درد قفسه سینه و ناخن‌های دست و پا باشد که به طرز عجیبی پهن یا گرد به نظر می‌رسند.

مانند مزوتلیوما، معمولاً تا سال‌ها پس از استنشاق منظم الیاف آزبست توسط فرد، این اتفاق نمی‌افتد. افراد مبتلا به آزبستوز بیشتر در معرض ابتلا به سرطان ریه هستند.

هیچ راهی برای بهبود آسیب‌های ناشی از آزبست به کیسه‌های کوچک (آلوئول‌ها) ریه‌ها وجود ندارد. اما پزشک به شما در مدیریت علائم کمک خواهد کرد. آنها ممکن است برای کمک به تنفس شما، اکسیژن تجویز کنند. اگر علائم شدیدی دارید، حتی ممکن است در لیست پیوند ریه قرار بگیرید .

سرطان ریه

خطر ابتلا به تومورهای سرطانی در ریه‌ها با استنشاق بیشتر الیاف آزبست افزایش می‌یابد. اگر سیگار هم بکشید، این خطر بیشتر می‌شود. همچنین شواهدی وجود دارد که قرار گرفتن در معرض آزبست را با سرطان‌های گلو، تخمدان، معده و روده بزرگ مرتبط می‌داند.

بیماری پلور

این شامل مواردی مانند تغییرات در غشاهای اطراف ریه‌ها و تجمع مایع در حفره قفسه سینه شما می‌شود. داشتن این موارد ممکن است احتمال ابتلا به سرطان ریه را افزایش دهد.

چه کسانی در معرض خطر مواجهه با آزبست هستند؟

مگر اینکه مرتباً مستقیماً با آزبست کار کنید، احتمال ابتلا به بیماری‌های مرتبط با آن کم است.

بیشترین آسیب را افرادی متحمل می‌شوند که آن را استخراج یا تولید کرده‌اند، به خصوص در سال‌های قبل از ایجاد حفاظ‌های کارگری. این ماده هنوز هم به دلیل گستردگی استفاده در ساخت و ساز، برای افرادی که در تخریب یا بازسازی ساختمان‌ها فعالیت می‌کنند، نگران‌کننده است.

آزبست در کجا یافت می‌شود؟

بیشتر محصولاتی که امروزه در بسیاری از کشورها ساخته می‌شوند، بدون آزبست هستند. و کالاهایی که هنوز حاوی آزبستی هستند که می‌تواند استنشاق شود، باید برچسب‌هایی داشته باشند که این موضوع را نشان دهد.

اما در گذشته، بسیاری از انواع محصولات و مصالح ساختمانی حاوی آزبست بودند.

عایق آزبست

به دلیل خاصیت عایق حرارتی، آزبست به عنوان نوعی عایق بسیار محبوب بود، به خصوص در ساختمان‌هایی که بین سال‌های ۱۹۳۰ تا ۱۹۵۰ ساخته شدند. آزبست به دیوارها و اتاق‌های زیر شیروانی دمیده می‌شد، روی سقف‌ها اسپری می‌شد و به صورت بلوک بین ستون‌های دیوار میخ می‌شد. همچنین در نوعی عایق شل از ورمیکولیت ساخته می‌شود.

همچنین عایق آزبست را به شکل پتو یا نوار کاغذی در اطراف لوله‌ها و مجاری پیدا خواهید کرد.

ورق آزبست

این ماده به صورت ورق‌های سیمانی محکم اما سبک ساخته شد که به عنوان دیوارپوش و دیوارپوش و همچنین به عنوان کفپوش زیرین مورد استفاده قرار می‌گرفتند.

کاشی‌های آزبستی

آزبست در بسیاری از کاشی‌های کف وینیل، چسب‌های مورد استفاده برای نصب آنها و پشت کفپوش‌های ورق وینیل که قبل از سال ۱۹۸۰ در خانه‌ها و ساختمان‌های تجاری نصب می‌شدند، وجود دارد. این محصولات خطرناک محسوب نمی‌شوند زیرا خرد شدن و آزاد شدن الیاف برای آنها دشوار است.

همچنین می‌توان آن را در کاشی‌های آکوستیک مورد استفاده در سقف‌های کاذب یافت. این ماده راحت‌تر خرد می‌شود.

سقف آزبست

بسیاری از انواع محصولات سقف با آزبست ساخته می‌شدند، از جمله آسفالت و توفال‌های سیمانی، زیرسازی نمدی و درزگیر.

جاهای دیگری که ممکن است آن را پیدا کنید

سایر مواردی که ممکن است حاوی آزبست باشند عبارتند از:

• موادی که برای عایق‌بندی صدا یا تزئین سطوح، مانند سقف‌های پاپ کورنی، روی آنها اسپری می‌شوند
• رنگ‌های بافت‌دار و ترکیبات وصله (که سوراخ‌ها و ترک‌ها را پر می‌کنند) برای دیوارها و اتصالات سقف
• پارچه‌های مقاوم در برابر حرارت، مواد بسته‌بندی، واشرها و پوشش‌ها
• خاکستر و زغال مصنوعی برای شومینه‌های گازی
• محصولات قدیمی‌تر مانند دستکش‌های نسوز، پدهای اجاق گاز، روکش‌های میز اتو و برخی سشوارها
• ترمز، کلاچ و قطعات گیربکس خودرو

آزمایش آزبست

به طور کلی، شما نمی‌توانید فقط با نگاه کردن به چیزی در خانه‌تان تشخیص دهید که آیا حاوی آزبست است یا خیر (مگر اینکه برچسب هشدار داشته باشد). اگر مطمئن نیستید، آن را به حال خود رها کنید.

چه زمانی باید خانه خود را از نظر آزبست بررسی کنید؟

در صورت وجود موارد زیر، بازرسی خانه خود را در نظر بگیرید:

• شما قصد دارید آن را بازسازی کنید.
• دارای مصالح آسیب‌دیده‌ای مانند دیوار گچی فروریخته یا عایقی است که در حال فروریختن است.

اگر خانه شما قبل از سال ۱۹۸۰ ساخته شده است، احتمالاً در جایی از آن آزبست وجود دارد. یک بازرس باتجربه و معتبر را برای بررسی خانه خود استخدام کنید. آنها می‌توانند با خیال راحت نمونه‌ها را گرفته و برای آزمایش به یک آزمایشگاه واجد شرایط ارسال کنند.

کیت تست آزبست

سازمان حفاظت محیط زیست توصیه می‌کند که خودتان اقدام به نمونه‌برداری نکنید. اگر این کار را به طور نادرست انجام دهید، می‌تواند برای سلامتی شما خطرناک باشد.

با این حال، می‌توانید کیت‌های تست آزبست خانگی را در ابزارفروشی‌ها و به‌صورت آنلاین پیدا کنید. اگر قصد استفاده از آن‌ها را دارید، حتماً دستورالعمل‌ها را با دقت دنبال کنید تا از پخش شدن الیاف آزاد شده جلوگیری شود.

اگر خانه شما حاوی آزبست باشد چه باید کرد؟

موادی که در آنها آزبست وجود دارد، احتمالاً سلامت شما را به خطر نمی‌اندازند، مگر اینکه آسیب ببینند یا جابجا شوند. اگر می‌دانید چیزی در خانه شما حاوی آزبست است و در وضعیت خوبی قرار دارد، کافیست هر از گاهی آن را از نظر علائم فرسودگی یا آسیب بررسی کنید.

اگر خسارتی به خانه شما وارد شده است یا در حال برنامه‌ریزی برای یک پروژه نوسازی خانه هستید، یک پیمانکار معتبر پیدا کنید که بتواند مواد را با خیال راحت جابجا کند. دو گزینه وجود دارد: 

مهار. ماده حاوی آزبست را می‌توان در جای خود باقی گذاشت و یا با یک درزگیر پوشاند یا روکش کرد تا الیاف آن آزاد نشوند.

برداشتن. این گزینه ممکن است در صورت آسیب عمده یا در صورتی که راهی برای جلوگیری از آسیب دیدن آزبست وجود ندارد، ضروری باشد.

سعی نکنید خودتان تعمیرات یا برداشتن را انجام دهید. شما یا خانواده‌تان ممکن است الیافی را که ممکن است آزاد شوند، استنشاق کنید.

پس از اتمام کار توسط پیمانکار، از بازرس خود یا یک پیمانکار مستقل آزمایش هوا بخواهید که وجود الیاف آزبست در هوا را بررسی کند. این کار می‌تواند به شما اطمینان دهد که آیا خانه شما ایمن است و آیا کار تعمیر یا حذف آزبست موفقیت‌آمیز بوده است یا خیر.

چگونه از قرار گرفتن در معرض آزبست جلوگیری کنیم

آزبست آنقدر رایج بوده است که همه در برهه‌ای از زمان با آن مواجه بوده‌اند. این ماده در هوا، آب و خاک وجود دارد. اما وقتی در چنین سطوح پایینی در معرض آن قرار بگیرید، بعید است که شما را بیمار کند.

با این حال، هنگامی که ساختمان‌ها تخریب می‌شوند و خانه‌ها بازسازی می‌شوند، آزبست می‌تواند هوا را پر کند. این اتفاق زمانی می‌افتد که موادی که حاوی آن هستند از بین می‌روند. نگهداری و تعمیرات خانه نیز ممکن است الیاف سمی را آزاد کند. اگر در اطراف محصولات آزبستی هستید که به هیچ وجه آسیب ندیده‌اند، نگرانی کمتری خواهید داشت.

اگر مجبور به انجام یک پروژه خانگی هستید که ممکن است شما را در معرض آزبست قرار دهد، متخصصان نکاتی را برای جلوگیری از ورود الیاف خطرناک به هوا پیشنهاد می‌کنند:

• مواد را مرطوب نگه دارید.
• آن را پاره، برش یا آسیاب نکنید.
• آن را به آرامی زمین بگذارید، نه اینکه آن را پرتاب کنید یا بیندازید.

هر محل دفن زباله‌ای زباله‌های حاوی آزبست را نمی‌پذیرد و ممکن است به مجوز دفع ویژه نیاز داشته باشید.

خلاصه مطلب

آزبست نام گروهی از کانی‌های الیافی است که استنشاق الیاف آن‌ها می‌تواند موجب بروز بیماری‌های جدی ریوی شود. این ماده تا پیش از آشکار شدن مخاطرات بهداشتی آن، به‌طور گسترده در صنایع تولیدی، مصالح ساختمانی و انواع محصولات مصرفی مورد استفاده قرار می‌گرفت. اگر آزبست در منزل شما وجود دارد، بهترین اقدام این است که از دست‌کاری آن خودداری کنید یا برای جمع‌آوری و حذف ایمن آن از خدمات یک متخصص واجد صلاحیت استفاده کنید.

سوالات متداول در مورد آزبست

آیا آزبست باعث سرطان می‌شود؟

وقتی الیاف آزبست استنشاق می‌شوند، می‌توانند در اعماق ریه‌های شما گیر کنند و به مرور زمان باعث التهاب و سایر آسیب‌ها شوند. این ماده می‌تواند باعث سرطان ریه و مزوتلیوما، نوعی سرطان که بر پوشش اطراف ریه‌ها و حفره قفسه سینه تأثیر می‌گذارد، شود. همچنین با سرطان‌های تخمدان، معده، گلو و روده بزرگ مرتبط است.

یک بار قرار گرفتن در معرض آزبست چقدر جدی است؟

بیشتر بیماری‌ها با قرار گرفتن طولانی مدت یا زیاد در معرض آزبست مرتبط هستند. اما کارشناسان معتقدند که هیچ مقداری بی‌خطر نیست. برخی از افراد که فقط مدت کوتاهی در معرض آزبست قرار گرفته‌اند، به بیماری‌های مرتبط با آن مبتلا شده‌اند.