گرانولوم ریه: علائم، علل و روش‌های درمان

گرانولوم ریه توده‌ای کوچک از سلول‌های سیستم ایمنی است که در پاسخ به عفونت، التهاب یا برخی بیماری‌های ایمنی در بافت ریه تشکیل می‌شود. این ساختارها بخشی از واکنش دفاعی بدن هستند و تصور می‌شود با محصور کردن عوامل بیماری‌زا مانند باکتری‌ها و قارچ‌ها، از گسترش آن‌ها به سایر قسمت‌های بدن جلوگیری می‌کنند.

اگرچه گرانولوم‌ها می‌توانند در اندام‌های مختلف بدن ایجاد شوند، اما ریه‌ها شایع‌ترین محل تشکیل آن‌ها هستند.

در اغلب موارد، گرانولوم‌های ریوی به‌طور اتفاقی و هنگام انجام رادیوگرافی قفسه سینه، سی‌تی‌اسکن یا سایر بررسی‌های تصویربرداری برای مشکلات دیگر کشف می‌شوند. این ضایعات ممکن است در ابتدا در تصاویر شبیه توده‌های ریوی به نظر برسند و نگرانی از بابت سرطان ایجاد کنند، اما اکثر گرانولوم‌های ریوی خوش‌خیم (غیرسرطانی) هستند.

علائم گرانولوم ریه

خود گرانولوم معمولاً هیچ علامت مشخصی ایجاد نمی‌کند.

علائم در صورت وجود، بیشتر ناشی از بیماری زمینه‌ای هستند که باعث تشکیل گرانولوم شده است؛ مانند سارکوئیدوز، سل یا هیستوپلاسموز.

این علائم ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• تنگی نفس
• خس‌خس سینه
• درد قفسه سینه
• تب
• سرفه خشک و مداوم

در بسیاری از افراد، گرانولوم ریه بدون هیچ علامتی وجود دارد و تنها به‌صورت اتفاقی در تصویربرداری کشف می‌شود. در این موارد معمولاً نیازی به درمان یا بررسی‌های بیشتر نیست، مگر اینکه پزشک به بیماری زمینه‌ای یا بدخیمی مشکوک باشد.

علل گرانولوم ریه

عوامل مختلفی می‌توانند باعث تشکیل گرانولوم در ریه شوند

۱. سارکوئیدوز (Sarcoidosis)

سارکوئیدوز یک بیماری التهابی چندسیستمی است که می‌تواند ریه‌ها و بسیاری از اندام‌های دیگر بدن را درگیر کند.

علت دقیق این بیماری هنوز مشخص نیست، اما تصور می‌شود سیستم ایمنی بدن در پاسخ به عوامل عفونی، مواد شیمیایی یا حتی برخی پروتئین‌های طبیعی بدن، واکنش غیرطبیعی نشان داده و گرانولوم ایجاد می‌کند.

در حال حاضر درمان قطعی برای سارکوئیدوز وجود ندارد، اما در بسیاری از بیماران بیماری بدون درمان یا با درمان‌های ساده قابل کنترل است.

۲. سل (Tuberculosis)

باکتری مایکوباکتریوم توبرکلوزیس (Mycobacterium tuberculosis) عامل بیماری سل است.

پس از ورود این باکتری به ریه، سیستم ایمنی با تشکیل گرانولوم سعی می‌کند آن را محصور کرده و از انتشار عفونت جلوگیری کند.

با این حال، باکتری سل ممکن است سال‌ها در داخل این گرانولوم‌ها زنده باقی بماند و در صورت تضعیف سیستم ایمنی دوباره فعال شود.

۳. هیستوپلاسموز (Histoplasmosis)

هیستوپلاسموز یک عفونت قارچی است که توسط قارچ هیستوپلاسما ایجاد می‌شود.

این قارچ معمولاً در خاک آلوده به مدفوع پرندگان یا خفاش‌ها یافت می‌شود و از طریق استنشاق اسپورهای قارچ وارد ریه می‌شود.

در پاسخ به این عفونت، گرانولوم تشکیل می‌شود تا از انتشار قارچ جلوگیری کند.

بیشتر افراد مبتلا هیچ علامتی ندارند، اما در افراد دارای نقص سیستم ایمنی، بیماری ممکن است شدید و حتی تهدیدکننده حیات باشد.

۴. گرانولوماتوز همراه با پلی‌آنژیت (Granulomatosis with Polyangiitis)

این بیماری که پیش‌تر با نام گرانولوماتوز وگنر (Wegener’s Granulomatosis) شناخته می‌شد، نوعی واسکولیت (التهاب عروق خونی) است.

التهاب عروق باعث کاهش جریان خون در اندام‌ها می‌شود و در نتیجه، بافت‌های اطراف دچار التهاب و تشکیل گرانولوم می‌شوند.

این گرانولوم‌ها می‌توانند عملکرد طبیعی اندام‌های درگیر، به‌ویژه ریه و کلیه، را مختل کنند.

۵. آرتریت روماتوئید (Rheumatoid Arthritis)

آرتریت روماتوئید یک بیماری خودایمنی است که باعث التهاب مزمن مفاصل و سایر بافت‌های بدن می‌شود.

در برخی بیماران، این بیماری می‌تواند با تشکیل ندول‌ها یا گرانولوم‌های ریوی همراه باشد.

تشخیص گرانولوم ریه

در بیشتر موارد، گرانولوم ریه به‌صورت اتفاقی و هنگام بررسی سایر مشکلات پزشکی کشف می‌شود.

در صورت مشاهده گرانولوم، پزشک ابتدا سابقه پزشکی بیمار را بررسی می‌کند تا احتمال وجود بیماری‌هایی که باعث التهاب یا عفونت می‌شوند، ارزیابی شود.

سپس ممکن است از روش‌های تصویربرداری زیر استفاده شود:

• رادیوگرافی (عکس ساده) قفسه سینه
• سی‌تی‌اسکن (CT Scan) قفسه سینه

این بررسی‌ها محل، اندازه، تعداد و ویژگی‌های گرانولوم را مشخص می‌کنند.

در صورت وجود شک به بدخیمی یا نامشخص بودن تشخیص، ممکن است آزمایش‌های تکمیلی مانند موارد زیر نیز انجام شوند:

بررسی از نظر بیماری‌های عفونی یا خودایمنی

برونکوسکوپی

نمونه‌برداری (بیوپسی)

آزمایش خلط

آزمایش‌های خون

درمان گرانولوم ریه

در اغلب موارد، خود گرانولوم نیازی به درمان ندارد؛ زیرا معمولاً به مرور زمان بهبود یافته یا به‌صورت ضایعه‌ای پایدار و بدون علامت باقی می‌ماند.

درمان اصلی، درمان بیماری زمینه‌ای است که باعث تشکیل گرانولوم شده است؛ برای مثال:

کورتیکواستروئیدها یا داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی برای سارکوئیدوز یا بیماری‌های خودایمنی

داروهای ضدسل برای سل

داروهای ضدقارچ برای هیستوپلاسموز