آنچه در این مطلب خواهید خواند
- حساسیت به لاتکس چیست؟
- چه افرادی بیشتر در معرض ابتلا به حساسیت به لاتکس هستند؟
- چگونه ممکن است در معرض لاتکس قرار بگیریم؟
- انواع واکنش‌های ناشی از حساسیت به لاتکس
- تشخیص حساسیت به لاتکس
- درمان حساسیت به لاتکس
- عوامل محرک حساسیت به لاتکس در محیط خانه
- چگونه با ایمنی به پزشک یا دندان‌پزشک مراجعه کنیم؟
- مواد غذایی محرک حساسیت
حساسیت به لاتکس چیست؟
حساسیت به لاتکس زمانی رخ می‌دهد که سیستم ایمنی بدن نسبت به برخی از پروتئین‌های موجود در لاتکسِ لاستیک طبیعی واکنش بیش‌ازحد نشان دهد. از این ماده برای ساخت محصولاتی مانند دستکش‌های لاستیکی، کاندوم‌ها و برخی تجهیزات پزشکی استفاده می‌شود.
پزشکان هنوز علت دقیق بروز این حساسیت را نمی‌دانند. تماس مکرر با لاتکس و محصولات لاستیکی ممکن است یکی از عوامل مؤثر در ایجاد آن باشد.
چه افرادی بیشتر در معرض ابتلا به حساسیت به لاتکس هستند؟
حدود ۵ تا ۱۰ درصد کارکنان حوزه مراقبت‌های سلامت به نوعی از حساسیت به لاتکس مبتلا هستند.
افراد زیر نیز بیش از سایرین در معرض ابتلا به این حساسیت قرار دارند:
- افرادی که در سلول‌های مغز استخوان خود نقص دارند.
- افرادی که مثانه یا مجاری ادراری آن‌ها دچار ناهنجاری است.
- افرادی که بیش از یک بار تحت عمل جراحی قرار گرفته‌اند.
- افرادی که از سوند ادراری دارای نوک لاستیکی استفاده می‌کنند.
- افراد مبتلا به آلرژی، آسم یا اگزما.
- افراد مبتلا به مهره‌شکاف (اسپینا بیفیدا).
- افرادی که به مواد غذایی خاصی مانند سیب، موز، هویج، کرفس، شاه‌بلوط، کیوی، خربزه و سایر انواع ملون، پاپایا، سیب‌زمینی خام، آووکادو، آناناس و گوجه‌فرنگی حساسیت دارند.
کارکنان صنایع لاستیک‌سازی و افرادی که از کاندوم استفاده می‌کنند نیز بیش از سایرین در معرض ابتلا به حساسیت به لاتکس هستند.
چگونه ممکن است در معرض لاتکس قرار بگیریم؟
تماس با لاتکس می‌تواند از راه‌های مختلفی اتفاق بیفتد:
- از طریق پوست: برای مثال، هنگام پوشیدن دستکش‌های لاتکسی.
- از طریق غشاهای مخاطی: مانند مخاط چشم، دهان، واژن و راست‌روده.
- از طریق استنشاق: برخی دستکش‌های لاستیکی حاوی پودر نشاسته ذرت هستند که لاتکس را جذب می‌کند. هنگام خارج کردن دستکش، این پودر ممکن است وارد هوا شود و استنشاق شود.
- از طریق خون: این وضعیت ممکن است هنگام استفاده از برخی تجهیزات پزشکی حاوی لاستیک رخ دهد.
انواع واکنش‌های ناشی از حساسیت به لاتکس
واکنش‌های ناشی از لاتکس به سه نوع تقسیم می‌شوند:
۱. درماتیت تماسی تحریکی
این نوع، کم‌خطرترین واکنش است و در واقع یک واکنش آلرژیک پوستی محسوب نمی‌شود. معمولاً در اثر تماس مکرر با مواد شیمیایی موجود در دستکش‌های لاتکسی ایجاد می‌شود و علائمی مانند خشکی، خارش، سوزش، پوسته‌پوسته شدن و سایر مشکلات پوستی به همراه دارد.
این واکنش معمولاً ۱۲ تا ۲۴ ساعت پس از تماس آغاز می‌شود.
۲. درماتیت تماسی آلرژیک
این واکنش، پاسخ آلرژیک تأخیری به مواد افزودنی مورد استفاده در فرایند تولید و آماده‌سازی لاتکس است.
علائم آن مشابه علائم درماتیت تماسی تحریکی است، اما واکنش معمولاً شدیدتر است، به نواحی بیشتری از بدن گسترش می‌یابد و مدت طولانی‌تری ادامه پیدا می‌کند.
علائم ممکن است بین ۱ تا ۴ روز پس از تماس با لاتکس ظاهر شوند.
۳. واکنش آلرژیک فوری (حساسیت مفرط به لاتکس)
این نوع واکنش، جدی‌ترین شکل حساسیت به لاتکس است. ممکن است به شکل علائمی شبیه آلرژی بینی و تب یونجه، التهاب ملتحمه چشم (قرمزی چشم)، گرفتگی یا اسپاسم عضلانی، کهیر و خارش شدید بروز کند.
در موارد نادر، علائم ممکن است شامل موارد زیر نیز باشند:
- افزایش ضربان قلب
- لرزش
- درد قفسه سینه
- دشواری در تنفس
- افت فشار خون
- آنافیلاکسی؛ واکنش آلرژیک شدید و بالقوه تهدیدکننده حیات
در صورت بروز علائم شدید، فوراً با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید یا به نزدیک‌ترین مرکز اورژانس مراجعه کنید.
تشخیص حساسیت به لاتکس
پزشکان حساسیت به لاتکس را در افرادی تشخیص می‌دهند که یکی از شرایط زیر را داشته باشند:
مطالب بیشتری برای شما داریم
موضوع موردنظر خود را انتخاب کنید و به مجموعه‌ای از مطالب پزشکی و سلامت دسترسی داشته باشید.
- هنگام تماس با لاتکس یا محصولات ساخته‌شده از لاستیک طبیعی، علائم واکنش آلرژیک مانند بثورات پوستی، کهیر، اشک‌ریزش یا تحریک چشم، خس‌خس سینه، خارش یا دشواری در تنفس را تجربه کرده باشند.
- مشخص باشد که در معرض خطر ابتلا به حساسیت به لاتکس قرار دارند و آزمایش خون یا آزمایش پوستی، وجود این حساسیت را تأیید کند؛ حتی اگر تاکنون هیچ علامتی نداشته باشند.
اگر برای بررسی حساسیت به لاتکس به آزمایش پوستی نیاز باشد، این آزمایش باید تحت نظارت متخصص آلرژی انجام شود تا در صورت بروز واکنش شدید، اقدامات لازم در دسترس باشد.
درمان حساسیت به لاتکس
در حال حاضر، درمان قطعی برای حساسیت به لاتکس وجود ندارد. بهترین اقدام برای افراد مبتلا، پرهیز از تماس با لاتکس است.
اگر واکنشی رخ دهد، نوع درمان به شدت آن بستگی دارد. برای تحریکات پوستی، اقدامات زیر ممکن است کافی باشند:
- داروهای آنتی‌هیستامین
- داروهای کورتیکواستروئیدی
- لوسیون‌های تسکین‌دهنده، مانند کالامین، یا کرم هیدروکورتیزون یک‌درصد
در صورت بروز واکنش شدید، ممکن است اقدامات زیر ضروری باشند:
- تجویز اپی‌نفرین
- تزریق مایعات از طریق ورید
- مراقبت و پایش دقیق توسط کادر درمان
اگر به لاتکس حساسیت دارید، از دستبند هشدار پزشکی یا وسیله شناسایی مشابه استفاده کنید تا در شرایط اضطراری، دیگران از وضعیت شما آگاه باشند. همچنین، ممکن است پزشک توصیه کند دو دوز اپی‌نفرین همراه داشته باشید.
اپی‌نفرین به شکل تزریقی، از جمله فرآورده‌های Adrenaclick، EpiPen، EpiPen Jr، Symjepi، Twinject و Auvi-Q، یا به شکل اسپری بینی Neffy در دسترس است.
عوامل محرک حساسیت به لاتکس در محیط خانه
تماس مکرر با لاتکس می‌تواند حساسیت را تشدید کند. اگر می‌دانید به لاتکس حساسیت دارید، باید از محصولاتی که احتمال ایجاد واکنش دارند آگاه باشید. درباره لزوم پرهیز از این محصولات با پزشک خود مشورت کنید.
محصولات بسیاری حاوی لاتکس هستند. برچسب محصولات را با دقت بررسی کنید و در صورت لزوم، برای اطمینان از ترکیبات آن‌ها با تولیدکننده تماس بگیرید.
محصولات خانگی حاوی لاتکس
- درپوش‌های لاستیکی و زیراندازهای داخل سینک
- دستکش‌های شست‌وشوی ظروف و نظافت منزل
- ظروف و وسایل آشپزخانه لاستیکی یا دارای دسته لاستیکی
- سیم‌های برق یا شیلنگ‌های آب لاستیکی
- زیراندازهای حمام و فرش‌هایی که پشت آن‌ها از لاستیک ساخته شده است
- مسواک‌هایی با دسته یا قسمت نگهدارنده لاستیکی
- اسباب‌بازی‌های لاستیکی مخصوص وان حمام
- نوار بهداشتی‌هایی که حاوی لاستیک هستند
- کاندوم‌ها و دیافراگم‌های پیشگیری از بارداری
- پوشک‌های حاوی لاستیک
- لباس‌های زیر بزرگسالان که حاوی لاستیک هستند
- زیراندازهای ضدآب تخت‌خواب که در ساخت آن‌ها از لاستیک استفاده شده است
- لباس زیر، جوراب و سایر لباس‌هایی که دارای کش‌های حاوی لاستیک هستند
- چسب‌ها، خمیرهای چسباننده، لوازم هنری و قلم‌های چسب
- عروسک‌های قدیمی باربی و سایر عروسک‌های ساخته‌شده از لاستیک
- کش‌های لاستیکی، سیم‌های ماوس و صفحه‌کلید، زیراندازهای میز و صندلی و مهرهای لاستیکی
- پدهای زیر ماوس و مچ دست که حاوی لاستیک هستند
- صفحه‌کلیدها و ماشین‌حساب‌هایی با کلیدها یا دکمه‌های لاستیکی
- خودکارهایی با دسته نرم یا پوشش لاستیکی
- کنترل‌های تلویزیون یا دستگاه‌های ضبط که دارای دسته یا کلیدهای لاستیکی هستند
- چشمی دوربین، تلسکوپ یا دوربین دوچشمی
- کلاه‌های شنا و کش‌های به‌کاررفته در لباس شنا
- برخی چکمه‌ها و بارانی‌ها
محصولات و منابع تماس با لاتکس در خارج از خانه
- تسمه‌های صندوق پرداخت در فروشگاه‌های مواد غذایی
- رستوران‌هایی که کارکنان آن‌ها برای آماده‌سازی غذا از دستکش‌های لاتکسی استفاده می‌کنند
- برخی بادکنک‌ها
- پیست‌های مسابقات اتومبیل‌رانی، به دلیل انتشار ذرات لاستیک و ذرات ناشی از لاستیک تایرها
- دکمه‌های دستگاه‌های خودپرداز که از لاستیک ساخته شده‌اند
- دستکش‌های مورد استفاده کارکنان سالن‌های زیبایی
محصولات پزشکی حاوی لاتکس
- تورنیکه‌ها (وسایل فشاری برای محدود کردن جریان خون)
- کاف‌های اندازه‌گیری فشار خون
- پدهای الکتروکاردیوگرام (ECG)
- گوشی‌های پزشکی
- لوله‌های تزریق وریدی
- برخی چسب‌زخم‌ها
- تجهیزات دندان‌پزشکی
چگونه با ایمنی به پزشک یا دندان‌پزشک مراجعه کنیم؟
اگر به لاتکس حساسیت دارید، دست‌کم ۲۴ ساعت پیش از زمان تعیین‌شده برای مراجعه، پزشک یا دندان‌پزشک خود را از این موضوع مطلع کنید. بیمارستان یا مطب باید از قبل برنامه‌ای داشته باشد تا بتواند برای درمان شما از محصولاتی مانند دستکش‌های بدون لاتکس استفاده کند.
درخواست کنید که نخستین نوبت ملاقات روز به شما اختصاص داده شود. حتی اگر پزشک یا دندان‌پزشک برای شما از دستکش‌های بدون لاتکس استفاده کند، ممکن است ذرات لاتکس ناشی از دستکش‌هایی که برای سایر بیماران استفاده شده‌اند، همچنان در هوا وجود داشته باشند. مراجعه در ابتدای روز می‌تواند احتمال مواجهه با این ذرات را کاهش دهد.
اگر لازم باشد در بیمارستان بستری شوید، معمولاً اتاق جداگانه‌ای برای شما در نظر گرفته می‌شود که از محصولات احتمالی ایجادکننده واکنش آلرژیک پاک باشد.
مواد غذایی محرک حساسیت
بین ۳۰ تا ۵۰ درصد افراد مبتلا به حساسیت به لاتکس، هنگام خوردن، لمس کردن یا حتی بوییدن برخی مواد غذایی نیز واکنش نشان می‌دهند.
علت این موضوع آن است که پروتئین‌های موجود در بعضی میوه‌ها و سبزیجات از نظر ساختار، شباهت زیادی به پروتئین‌هایی دارند که موجب واکنش به لاتکس می‌شوند. به این پدیده «واکنش متقاطع» گفته می‌شود.
این مواد غذایی عبارت‌اند از:
- آووکادو
- موز
- کرفس
- گیلاس
- شاه‌بلوط
- انجیر
- انگور
- فندق
- کیوی
- خربزه و سایر انواع ملون
- شلیل
- پاپایا
- هلو
- آناناس
- آلو
- سیب‌زمینی
- چاودار
- توت‌فرنگی
- گوجه‌فرنگی
- گندم
بادام، نعناع فلفلی و خردل نیز ممکن است باعث واکنش متقاطع شوند.
اگر به هر یک از این مواد غذایی حساسیت دارید، ممکن است به لاتکس نیز حساس باشید، حتی اگر از این موضوع آگاهی نداشته باشید. پزشک و دندان‌پزشک خود را از حساسیت‌های غذایی‌تان مطلع کنید تا از قرار گرفتن شما در معرض لاتکس جلوگیری شود.
