HIV: آخرین یافته‌ها و پژوهش‌های جدید

پژوهش درباره HIV از زمانی که دانشمندان این بیماری را نخستین بار در دهه ۱۹۸۰ شناسایی کردند، پیشرفت‌های چشمگیری داشته است. امروزه روش‌های جدیدی برای پیشگیری و درمان وجود دارد که می‌توانند به افزایش طول عمر افراد مبتلا به HIV کمک کنند. اما آینده پژوهش‌های HIV به کدام سمت می‌رود؟ در ادامه نگاهی به روش‌ها و درمان‌هایی داریم که در حال توسعه هستند.

پیشگیری از HIV

جلوگیری از گسترش HIV گام مهمی در مسیر پایان دادن به شیوع این بیماری در سراسر جهان است. امروزه روش‌های مختلفی برای کاهش خطر انتقال HIV وجود دارد و دانشمندان همچنان در حال توسعه ابزارهای جدید هستند.

واکسن‌ها

ویروس HIV به‌طور مداوم تغییر می‌کند و سویه‌های جدیدی ایجاد می‌کند. همین مسئله تولید یک واکسن مؤثر را دشوار کرده است؛ با این حال، پژوهشگران در این زمینه به پیشرفت‌هایی دست یافته‌اند. مؤسسه ملی سلامت آمریکا (NIH) در حال بررسی واکسن‌های HIV و انجام آزمایش‌های بالینی آن‌ها در افراد در نقاط مختلف جهان است. هدف این واکسن‌ها تحریک سیستم ایمنی برای ایجاد پاسخ دفاعی در برابر طیف گسترده‌ای از سویه‌های HIV است.

یکی دیگر از واکسن‌های در حال بررسی که توسط IAVI و Scripps Research توسعه یافته است، با تحریک سیستم ایمنی تلاش می‌کند آن را در برابر انواع مختلف و جهش‌های گوناگون HIV فعال کند. نتایج اولیه پژوهش‌ها نشان داده‌اند که این روش ۹۷ درصد اثربخشی داشته است.

روش‌های پیشگیری طولانی‌اثر

پژوهشگران همچنین در حال توسعه روش‌های پیشگیری از HIV هستند که می‌توانند به مدت چند ماه یا حتی چند سال اثر خود را حفظ کنند. این روش‌ها می‌توانند گزینه‌های جدیدی برای محافظت در برابر ویروس ایجاد کنند یا عملکرد روش‌هایی را که هم‌اکنون مورد استفاده قرار می‌گیرند، بهبود دهند.

• حلقه واژینال: این حلقه سیلیکونی انعطاف‌پذیر، داروی ضد HIV به نام داپی‌ویرین (dapivirine) را به‌طور پیوسته آزاد می‌کند و هر ماه باید تعویض شود. در دو مطالعه بالینی بزرگ، زنان ۱۸ تا ۴۵ ساله‌ای که از این حلقه استفاده کردند، حدود ۳۰ درصد کاهش در احتمال ابتلا به HIV داشتند.
• تزریق‌ها: سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) داروی کابوتگراویر (cabotegravir) با نام تجاری Apretude را برای پیشگیری از HIV تأیید کرده است. این دارو می‌تواند تا ۱ تا ۶ ماه از فرد در برابر HIV محافظت کند. تزریق آن معمولاً هر ۸ هفته یک‌بار انجام می‌شود. مطالعات نشان داده‌اند که این روش ممکن است به اندازه داروی خوراکی روزانه امتریسیتابین/تنوفوویر (emtricitabine/tenofovir) ایمن باشد و حتی اثربخشی بیشتری داشته باشد.
• ایمپلنت‌ها: یکی از فناوری‌های امیدوارکننده جدید، استفاده از ایمپلنت‌های طولانی‌اثر در بازو است. این ایمپلنت‌ها که تقریباً به اندازه یک چوب کبریت هستند، داروی ضد HIV را به‌آرامی آزاد می‌کنند و ممکن است بتوانند یک سال یا بیشتر از فرد در برابر HIV محافظت کنند. چندین نوع از این ایمپلنت‌ها در حال توسعه هستند، اما بیشتر آن‌ها هنوز در مراحل اولیه پژوهش قرار دارند.
• قرص‌های خوراکی: پژوهشگران همچنین در حال بررسی قرصی هستند که بتواند تا ۳۰ روز از فرد در برابر HIV محافظت کند. دو داروی پیشگیری خوراکی دیگر، یعنی Truvada و Descovy، سال‌هاست مورد استفاده قرار می‌گیرند، اما باید هر روز مصرف شوند. تحقیقات نشان می‌دهند که این داروها می‌توانند احتمال ابتلا به HIV را حدود ۷۴ تا ۹۹ درصد کاهش دهند. با این حال، بسیاری از افراد از وجود این داروها آگاه نیستند یا نگران‌اند که به دلیل مصرف آن‌ها مورد قضاوت یا انگ اجتماعی قرار بگیرند.
• آنتی‌بادی‌های مونوکلونال: این پروتئین‌های مصنوعی که در آزمایشگاه تولید می‌شوند و عملکرد پروتئین‌های سیستم ایمنی را تقلید می‌کنند، ممکن است بتوانند در پیشگیری از HIV نقش داشته باشند. دانشمندان در حال بررسی این موضوع هستند که آیا ترکیبی از آنتی‌بادی‌های مختلف می‌تواند به‌عنوان ابزاری برای پیشگیری و درمان طولانی‌مدت HIV مورد استفاده قرار گیرد یا خیر.

درمان HIV

در حال حاضر درمانی قطعی برای HIV وجود ندارد، اما داروها می‌توانند به کنترل بیماری و پیشگیری از بروز سایر مشکلات سلامت کمک کنند. پژوهشگران و شرکت‌های داروسازی همچنان در حال توسعه درمان‌های جدید برای افراد مبتلا به HIV هستند و در سال‌های اخیر توجه ویژه‌ای به درمان‌های طولانی‌اثر معطوف شده است.

درمان ماهانه HIV

در ژانویه ۲۰۲۱، سازمان FDA نخستین درمان تزریقی طولانی‌اثر HIV را برای بزرگسالان تأیید کرد. Cabenuva ترکیبی از دو داروی کابوتگراویر (cabotegravir) و ریلپی‌ویرین (rilpivirine) است که به‌صورت تزریق ماهانه یا هر دو ماه یک‌بار تجویز می‌شود.

این روش در درمان HIV یک پیشرفت مهم محسوب می‌شود، زیرا بیشتر داروهای HIV نیازمند مصرف خوراکی روزانه هستند.

در یک نظرسنجی کوچک از افراد مبتلا به HIV، مشخص شد که تعداد بیشتری از افراد، تزریق‌های طولانی‌اثر را نسبت به مصرف روزانه قرص ترجیح می‌دهند. از میان شرکت‌کنندگان، ۷۳ درصد اعلام کردند که قطعاً یا احتمالاً علاقه‌مند به امتحان کردن درمان تزریقی هستند. این نوع درمان می‌تواند به کاهش مشکلات ناشی از فراموش کردن دوزهای دارو و همچنین نگرانی‌های مربوط به حفظ حریم خصوصی پزشکی کمک کند.

درمان HIV با تزریق دو بار در سال

لناکاپاویر (lenacapavir) با نام تجاری Sunlenca نخستین داروی تأییدشده از یک گروه جدید دارویی به نام مهارکننده‌های کپسید (capsid inhibitors) است. این دارو برای درمان بزرگسالانی استفاده می‌شود که HIV آن‌ها با رژیم درمانی فعلی به اندازه کافی کنترل نشده است.

لناکاپاویر با هدف قرار دادن پوشش پروتئینی ویروس HIV که کپسید (capsid) نام دارد، یکی از مراحل مهم چرخه زندگی ویروس را مختل می‌کند.

دوز اولیه Sunlenca به‌صورت قرص خوراکی و تزریق زیرجلدی تجویز می‌شود و پس از آن، دوزهای نگهدارنده به‌صورت تزریق هر شش ماه یک‌بار انجام می‌شوند. این دارو باید همراه با یک یا چند داروی ضدرتروویروسی (antiretroviral) دیگر مصرف شود.

سایر درمان‌های HIV

برخی از درمان‌های جدیدتر که FDA برای کودکان و بزرگسالان تأیید کرده است، عبارت‌اند از:

• دولوتگراویر (Dolutegravir؛ Tivicay) برای کودکان: این دارو یک مهارکننده اینتگراز (integrase inhibitor) است و به شکل قرص برای تهیه سوسپانسیون خوراکی در دسترس است. FDA اخیراً مجوز استفاده از آن را به نوزادان از بدو تولد تا ۴ هفتگی نیز گسترش داده است.
• فوستمساویر (Fostemsavir؛ Rukobia): این دارو یک مهارکننده اتصال (attachment inhibitor) و از داروهای ضدرتروویروسی است. برای بزرگسالانی استفاده می‌شود که درمان‌های قبلی HIV در آن‌ها موفقیت‌آمیز نبوده است.
• دوراویرین و ایساتراویر (Doravirine and islatravir؛ Idvynso): این داروی ترکیبی برای بزرگسالانی تجویز می‌شود که HIV آن‌ها از نظر ویروسی سرکوب شده است و سابقه شکست درمانی ندارند. این دارو به‌صورت یک قرص خوراکی روزانه مصرف می‌شود.
• Bixlenvo: این دارو در سال ۲۰۲۶ توسط FDA برای بزرگسالان مبتلا به HIV تأیید شد. برای افرادی در نظر گرفته شده است که ویروس آن‌ها با درمان فعلی از نظر ویروسی سرکوب شده است؛ یعنی آزمایش خون نشان می‌دهد مقدار ویروس در خون بسیار پایین است. Bixlenvo یک رژیم درمانی کامل محسوب می‌شود و می‌تواند جایگزین داروهای فعلی فرد شود. این دارو یک گزینه ساده‌تر و تک‌قرصی ارائه می‌دهد، به‌ویژه برای افرادی که در حال حاضر از رژیم‌های درمانی پیچیده یا چندین قرص در روز استفاده می‌کنند.