رتینوپاتی سروز مرکزی چیست؟

رتینوپاتی سروز مرکزی (یا CSR، که با نام کوریورتینوپاتی سروز مرکزی یا CSCR نیز شناخته می‌شود)، یک بیماری چشم، به ویژه شبکیه است. این بیماری ناشی از تجمع مایع در زیر مرکز شبکیه است: یعنی ماکولا. این مایع از مشیمیه، یک لایه رگ خونی واقع در زیر شبکیه، نشت می‌کند. نشت این مایع، اغلب به دلیل جدا شدن ماکولا از چشم است که فضای کافی برای تجمع مایع را فراهم می‌کند.

مردان بیشتر از زنان به این بیماری مبتلا می‌شوند و این بیماری اغلب افراد ۲۵ تا ۵۰ ساله را تحت تأثیر قرار می‌دهد. 

علل رتینوپاتی سروز مرکزی

عامل محرک دقیق رتینوپاتی سروزی مرکزی به‌طور کامل شناخته نشده است، اما تصور می‌شود که این بیماری می‌تواند در اثر مواجهه با داروهای کورتیکواستروئیدی ایجاد شود. این داروها در اسپری‌های بینی مورد استفاده برای آلرژی و همچنین کرم‌های پوستی با خاصیت ضدالتهابی یافت می‌شوند. همچنین این احتمال وجود دارد که مصرف کورتیکواستروئیدها در افرادی که قبلاً به CSR مبتلا شده‌اند، باعث تشدید بیماری شود.

علاوه بر این، شواهد قابل‌توجهی وجود دارد که نشان می‌دهد افرادی که دچار استرس عاطفی هستند یا دارای شخصیت تیپ A (افراد مستعد استرس مزمن) می‌باشند، در معرض خطر بالاتری برای ابتلا به CSR قرار دارند. علت این موضوع می‌تواند افزایش ترشح کورتیکواستروئیدهای طبیعی بدن در شرایط استرس‌زا باشد که در نهایت ممکن است به بروز CSR منجر شود.

عوامل خطر ابتلا به CSR

بر اساس معاینات شبکیه، حدود نیمی از بیمارانی که به CSR مبتلا شده‌اند، یک یا چند خویشاوند دارند که دچار همین بیماری هستند. این موضوع نشان می‌دهد که اگرچه الگوی وراثتی مشخصی تاکنون شناسایی نشده است، اما عوامل ژنتیکی ممکن است در ایجاد CSR نقش داشته باشند.

همچنین، خطر ابتلا به CSR در افرادی که فشار خون بالا یا بیماری‌های قلبی دارند افزایش می‌یابد. این خطر در زنان باردار یا افرادی که به‌تازگی بارداری را تجربه کرده‌اند نیز بیشتر است.

شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد علاوه بر کورتیکواستروئیدها، برخی داروهای دیگر نیز ممکن است خطر ابتلا به CSR را افزایش دهند. این داروها شامل موارد زیر هستند:

برخی داروهای ضدسرطان

داروهای محرک

داروهای درمان اختلال نعوظ

داروهای ضداحتقان

علائم رتینوپاتی سروز مرکزی

علائم CSR می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• تاری، کاهش روشنایی یا اعوجاج در دید مرکزی
• ایجاد ناحیه‌ای تیره در میدان دید مرکزی
• مشاهده خطوط صاف به‌صورت نامنظم، کج یا خمیده در چشم مبتلا
• درک اشیاء به‌صورت کوچک‌تر یا دورتر از حالت طبیعی
• کاهش شفافیت رنگ سفید یا مشاهده ته‌رنگ قهوه‌ای در اشیای سفید

تشخیص رتینوپاتی سروز مرکزی

تشخیص CSR می‌تواند پیچیده باشد و ممکن است به چندین مراجعه به پزشک نیاز داشته باشد. در روند تشخیص، پزشک یک معاینه کامل چشم با گشاد کردن مردمک در هر دو چشم انجام می‌دهد. همچنین تصویربرداری از شبکیه و در برخی موارد عکسبرداری از شبکیه انجام خواهد شد.

دو آزمایش اصلی برای تشخیص CSR عبارت‌اند از:

1. توموگرافی انسجام نوری (OCT)

OCT نوعی اسکن از شبکیه است که به پزشک اجازه می‌دهد ساختار شبکیه را در سطح میکروسکوپی مشاهده کند. این روش امکان شناسایی تجمع‌های بسیار کوچک مایع یا اسکارهای شبکیه را فراهم می‌کند و در تشخیص CSR حاد و مزمن بسیار مفید است.

2. آنژیوگرافی با فلورسئین

در این روش، ماده حاجب به داخل یکی از وریدهای بازوی بیمار تزریق می‌شود. سپس از هر دو چشم تصاویر متوالی تهیه می‌شود که می‌تواند نشت ماده رنگی در زیر شبکیه را نشان دهد. این تست، همراه با OCT، به پزشک کمک می‌کند تا CSR را تشخیص داده و آن را از سایر بیماری‌های شبکیه افتراق دهد.

درمان رتینوپاتی سروزی مرکزی

در اغلب موارد، CSR بدون نیاز به مداخله درمانی به‌طور خودبه‌خود بهبود می‌یابد. معمولاً مایع تجمع‌یافته مجدداً جذب می‌شود و وضعیت شبکیه به حالت طبیعی بازمی‌گردد. بیشتر بیماران نیز متوجه بازگشت تدریجی بینایی خود می‌شوند.

با این حال، اگر پس از حدود شش ماه مایع همچنان باقی بماند و جذب نشود، ممکن است درمان‌های تکمیلی برای جلوگیری از آسیب دائمی به ماکولا ضروری باشد.

رایج‌ترین درمان برای CSR شامل استفاده از لیزر برای آب‌بندی محل نشت است. با این حال، این درمان نباید خیلی نزدیک به مرکز ماکولا استفاده شود، زیرا می‌تواند منجر به آسیب به دید مرکزی شود. 

در مواردی که مایع خیلی نزدیک به مرکز ماکولا باشد، ممکن است گزینه درمانی دیگری به نام درمان فتودینامیک پیشنهاد شود. برای این درمان، دارویی از طریق جریان خون شما تزریق می‌شود و در نهایت به چشم می‌رسد. سپس، دارو با استفاده از لیزر کم‌انرژی فعال می‌شود که به ماکولا آسیبی نمی‌رساند. 

در نهایت، ممکن است لازم باشد تغییراتی در سبک زندگی ایجاد شود تا به کاهش استرس کمک کند. همچنین ممکن است لازم باشد مصرف هرگونه دارویی را که می‌تواند باعث بدتر شدن CSR شود، متوقف کنید. 

گزینه‌های درمانی

رایج‌ترین درمان CSR استفاده از لیزر برای مسدود کردن محل نشت است. البته این روش نباید در نزدیکی مرکز ماکولا انجام شود، زیرا ممکن است باعث آسیب به دید مرکزی گردد.

در مواردی که تجمع مایع بسیار نزدیک به مرکز ماکولا باشد، روش دیگری به نام درمان فوتودینامیک (Photodynamic Therapy) پیشنهاد می‌شود. در این روش، ابتدا دارویی از طریق جریان خون تزریق شده و پس از رسیدن به چشم، با استفاده از لیزر کم‌انرژی فعال می‌شود؛ لیزری که به ماکولا آسیب نمی‌رساند.

در نهایت، ممکن است لازم باشد تغییرات سبک زندگی برای کاهش استرس انجام شود. همچنین ممکن است پزشک توصیه کند مصرف داروهایی که می‌توانند CSR را تشدید کنند، متوقف شود.

پیش‌آگهی رتینوپاتی سروزی مرکزی

به‌طور کلی، پیش‌آگهی CSR خوب است. بینایی بیماران معمولاً طی چند هفته تا چند ماه، حتی بدون درمان، بهبود می‌یابد.

پزشک با توجه به شدت علائم و زمان شروع آن‌ها، بهترین برنامه درمانی را برای هر بیمار تعیین می‌کند. تشخیص زودهنگام CSR بسیار مهم است و بیشتر بیماران با درمان مناسب می‌توانند از اختلال دائمی بینایی پیشگیری کنند.

آمادگی برای مراجعه به پزشک

اگر به CSR مشکوک هستید، مراجعه به پزشک اهمیت زیادی دارد. روند تشخیص ممکن است طولانی و پیچیده باشد و در بسیاری از موارد به بیش از یک ویزیت نیاز دارد.

برای آمادگی بهتر در اولین مراجعه، نکات زیر را در نظر بگیرید:

• فهرستی از سؤالات و نگرانی‌های خود تهیه کنید و مهم‌ترین موارد را در ابتدای فهرست قرار دهید.
• درباره علائم، تشخیص‌های احتمالی، آزمایش‌ها و گزینه‌های درمانی سؤال کنید.
• در مراجعات بعدی، پرسش‌هایی را که در جلسه اول فرصت طرح آن‌ها را نداشتید مطرح کنید.
• سؤالات خود را با در نظر گرفتن تأثیر بیماری بر کیفیت زندگی و اهداف سلامت تنظیم کنید.
• در طول ویزیت‌ها یادداشت‌برداری کنید تا نکات مطرح‌شده را فراموش نکنید.
• در صورت امکان، دفترچه ثبت علائم داشته باشید یا از یادداشت صوتی در تلفن همراه استفاده کنید. زمان شروع و پایان علائم، دفعات بروز، عوامل بهبوددهنده یا تشدیدکننده و تأثیر آن‌ها بر فعالیت‌های روزمره را ثبت کنید.