دوپیکسنت برای درمان رینوسینوزیت مزمن همراه با پولیپ بینی

بیشتر افراد مبتلا به بیماری رینوسینوزیت مزمن همراه با پولیپ بینی (Chronic Rhinosinusitis with Nasal Polyps; CRSwNP) می‌توانند علائم خود را با استفاده از داروهای اسپری بینی یا داروهای خوراکی کنترل کنند. بااین‌حال، در برخی بیماران، این درمان‌ها برای کنترل علائم کافی نیستند.

در سال‌های اخیر، داروهای جدیدی تأیید شده‌اند که از طریق سازوکاری متفاوت به بهبود علائم این بیماری کمک می‌کنند. این داروها به‌صورت تزریقی تجویز می‌شوند و با اثرگذاری مستقیم بر سیستم ایمنی بدن، به کاهش علائم بیماری کمک می‌کنند.

یکی از این داروهای تزریقی که می‌تواند برای درمان علائم این بیماران استفاده شود، دوپیکسنت (Dupixent) است.

دوپیکسنت چگونه به درمان رینوسینوزیت مزمن همراه با پولیپ بینی کمک می‌کند؟

پولیپ‌های بینی، زوائد کوچکی هستند که در مخاط بینی یا سینوس‌ها ایجاد می‌شوند. سینوس‌ها فضاهای توخالی‌ای هستند که در اطراف بینی قرار دارند. در برخی موارد، تشکیل این زوائد با بیماری‌ای به نام رینوسینوزیت مزمن ارتباط دارد.

افراد مبتلا به رینوسینوزیت مزمن دچار تورم و التهاب در مخاط بینی و سینوس‌ها هستند که بیش از سه ماه ادامه پیدا می‌کند. تداوم این التهاب در طول زمان ممکن است به تشکیل پولیپ منجر شود.

پولیپ‌های بینی در بسیاری از افراد علامتی ایجاد نمی‌کنند؛ اما در بعضی موارد، اندازه آن‌ها به حدی می‌رسد که عملکرد طبیعی بینی و سینوس‌ها را مختل می‌کنند. در این شرایط، بیمار ممکن است علائمی مانند موارد زیر را تجربه کند:

• گرفتگی یا انسداد بینی
• آبریزش بینی
• عطسه
• کاهش یا از دست دادن حس بویایی و چشایی

همچنین، اگر تخلیه طبیعی سینوس‌ها مختل شود، ترشحات مخاطی ممکن است در آن‌ها تجمع پیدا کنند. این وضعیت می‌تواند باعث بروز درد و عفونت شود.

اساس درمان پولیپ بینی ناشی از رینوسینوزیت مزمن، کاهش التهاب و تورم در بینی و سینوس‌هاست. کاهش التهاب می‌تواند به کوچک‌تر شدن پولیپ‌ها و بهبود علائم بیماری کمک کند.

ماده مؤثره دوپیکسنت، دارویی به نام دوپیلوماب (Dupilumab) است. این دارو با مهار عملکرد دو پروتئین پیام‌رسان سیستم ایمنی، یعنی اینترلوکین ۴ (IL-4) و اینترلوکین ۱۳ (IL-13)، عمل می‌کند. مهار این مسیرهای پیام‌رسانی به کاهش التهاب و تحریک مخاط در افراد مبتلا به رینوسینوزیت مزمن همراه با پولیپ بینی کمک می‌کند.

آیا همه افراد مبتلا به این بیماری می‌توانند از دوپیکسنت استفاده کنند؟

بیشتر افراد مبتلا به رینوسینوزیت مزمن همراه با پولیپ بینی می‌توانند علائم خود را با نوعی دارو به نام کورتیکواستروئید کنترل کنند. این داروها ممکن است مستقیماً به‌صورت اسپری داخل بینی تجویز شوند.

بااین‌حال، در برخی بیماران، حتی پس از چند ماه استفاده از کورتیکواستروئید داخل بینی، علائم همچنان باقی می‌مانند. در این شرایط، ممکن است برای مدت کوتاهی کورتیکواستروئید خوراکی تجویز شود تا علائم بهتر کنترل شوند. برخی بیماران نیز ممکن است به جراحی برای برداشتن پولیپ‌های بینی نیاز داشته باشند.

دوپیکسنت می‌تواند یکی از گزینه‌های درمانی برای بیمارانی باشد که با وجود استفاده از کورتیکواستروئید داخل بینی، مصرف کورتیکواستروئید خوراکی و/یا انجام جراحی، همچنان علائم قابل‌توجهی دارند.

مطالعات LIBERTY

دو مطالعه بالینی برای بررسی ایمنی و اثربخشی دوپیکسنت در درمان رینوسینوزیت مزمن همراه با پولیپ بینی انجام شد.

بیش از نیمی از شرکت‌کنندگان این مطالعات، یعنی حدود ۶۰ درصد، مرد بودند. مطالعات در بیش از ۱۰ کشور انجام شدند و میانگین سنی شرکت‌کنندگان ۵۲ سال بود.

تمام شرکت‌کنندگان با وجود استفاده روزانه از کورتیکواستروئید داخل بینی، همچنان علائم بیماری را داشتند. بیشتر آن‌ها، یعنی ۷۶ درصد، کاهش نسبی یا کامل حس بویایی را گزارش کرده بودند.

همچنین، برای ورود به این مطالعات، همه شرکت‌کنندگان باید دست‌کم یکی از اقدامات درمانی زیر را برای کنترل علائم خود تجربه کرده بودند:

• انجام جراحی بینی یا سینوس‌ها در دو سال گذشته؛
• استفاده از کورتیکواستروئید خوراکی در مقطعی از دو سال گذشته.

در این مطالعات، دوپیکسنت با دارونما (Placebo) مقایسه شد. شرکت‌کنندگان نمی‌دانستند که داروی واقعی دریافت می‌کنند یا دارونما. در طول مطالعه نیز از همه آن‌ها خواسته شد که استفاده روزانه از کورتیکواستروئید داخل بینی را ادامه دهند.

اثربخشی درمان در دو مقطع، یعنی ابتدای مطالعه و پس از شش ماه، با استفاده از دو معیار اصلی ارزیابی شد:

• اندازه و تعداد پولیپ‌های بینی هر فرد؛
• شدت علائم گرفتگی بینی بر اساس ارزیابی خود بیمار.

نتایج مطالعات چه فوایدی را نشان دادند؟

۱. کاهش اندازه و تعداد پولیپ‌های بینی

پس از شش ماه درمان، افرادی که دوپیکسنت دریافت کرده بودند، در مقایسه با افرادی که دارونما استفاده می‌کردند، بیشتر احتمال داشت که پولیپ‌های کوچک‌تر و تعداد کمتری از آن‌ها داشته باشند.

در یکی از مطالعات، وضعیت پولیپ‌ها پس از یک سال درمان نیز ارزیابی شد. نتایج نشان داد که پس از یک سال، افرادی که دوپیکسنت دریافت کرده بودند همچنان در مقایسه با گروه دارونما، پولیپ‌های کوچک‌تر و تعداد کمتری از پولیپ‌ها داشتند.

۲. بهبود گرفتگی بینی

پس از شش ماه درمان، علائم گرفتگی بینی در افرادی که دوپیکسنت دریافت کرده بودند، در مقایسه با گروه دارونما کمتر بود.

در یکی از مطالعات، علائم بیماران پس از یک سال درمان نیز بررسی شد. نتایج نشان داد که بهبود علائم گرفتگی بینی در گروه دریافت‌کننده دوپیکسنت همچنان مشاهده می‌شد و این افراد نسبت به گروه دارونما علائم کمتری داشتند.

۳. بهبود حس بویایی

برخی افراد مبتلا به این بیماری توانایی بویایی خود را تا حدی از دست می‌دهند و در بعضی موارد، حس بویایی آن‌ها به‌طور کامل از بین می‌رود. در مطالعات یادشده، ۷۶ درصد از شرکت‌کنندگان مشکلاتی در حس بویایی خود گزارش کرده بودند.

پس از شش ماه درمان، شرکت‌کنندگانی که دوپیکسنت دریافت کرده بودند، به‌طور متوسط بهبود بیشتری در حس بویایی خود گزارش کردند؛ در مقایسه با افرادی که دارونما دریافت کرده بودند.

دوپیکسنت چگونه مصرف می‌شود؟

دوپیکسنت به شکل محلول تزریقی عرضه می‌شود و هر دو هفته یک‌بار، به‌صورت تزریق زیرجلدی مورد استفاده قرار می‌گیرد. محل تزریق می‌تواند قسمت ران، شکم یا بخش خارجی قسمت بالایی بازو باشد.

این دارو در دو شکل عرضه می‌شود. شکل رایج‌تر آن، وسیله تزریقی از پیش آماده‌شده است که برای تزریق زیر پوست طراحی شده و به همین دلیل، بیمار نیازی به یادگیری نحوه استفاده از سرنگ و سوزن جداگانه ندارد. شکل دیگر، سرنگ از پیش پرشده همراه با سوزن است که بیشتر برای کودکان بسیار کم‌سن استفاده می‌شود.

در هر دو حالت، پیش از نخستین تزریق، پزشک یا یکی دیگر از اعضای کادر درمان نحوه صحیح تزریق دارو را به بیمار آموزش می‌دهد. همچنین، لازم است دستورالعمل مصرف دارو که از طریق داروساز در دسترس است، به‌دقت مطالعه شود.

تزریق صحیح دارو اهمیت زیادی دارد؛ زیرا باید مقدار مناسب دارو به بدن برسد. دستورالعمل مصرف همراه با نسخه، نحوه آماده‌سازی و تزریق هر دوز را توضیح می‌دهد. در صورت وجود هرگونه ابهام درباره روش استفاده از دوپیکسنت، باید از داروساز یا پزشک راهنمایی گرفت.

دوپیکسنت چه زمانی اثر می‌کند؟

اگر دوپیکسنت مؤثر باشد، ممکن است برخی تغییرات از همان هفته نخست درمان قابل‌مشاهده باشند؛ برای مثال، ممکن است حس بویایی بیمار بهتر شود.

بهبود سایر علائم، مانند گرفتگی بینی، معمولاً طی چند هفته تا چند ماه آغاز می‌شود.

حتی اگر علائم بیماری کاهش پیدا کنند، نباید بدون مشورت با پزشک، مصرف دوپیکسنت یا سایر داروهای تجویزشده برای این بیماری را قطع کرد یا تغییر داد. قطع یا تغییر درمان ممکن است باعث بازگشت یا تشدید علائم شود.

چگونه می‌توان عوارض جانبی را کاهش داد یا کنترل کرد؟

شایع‌ترین عارضه گزارش‌شده برای دوپیکسنت، واکنش پوستی در محل تزریق است. این واکنش ممکن است به شکل قرمزی، درد، تورم و/یا کبودی ظاهر شود.

این واکنش‌ها بیشتر پس از نخستین دوز دوپیکسنت دیده می‌شوند، اما ممکن است در تزریق‌های بعدی نیز رخ دهند.

یکی از راه‌های کاهش احتمال بروز این واکنش‌ها، تغییر محل تزریق در هر نوبت است؛ روشی که به آن چرخش محل تزریق گفته می‌شود. برای مثال، می‌توان محل تزریق را بین قسمت‌های مختلف ران، شکم و بخش خارجی قسمت بالایی بازو تغییر داد.

نباید دارو را در قسمت‌هایی از پوست تزریق کرد که از قبل دردناک، آسیب‌دیده، کبود یا دچار اسکار هستند.

عوارض یادشده تمام عوارض احتمالی دوپیکسنت را شامل نمی‌شوند. اگر علائمی ایجاد شوند که آزاردهنده باشند، لازم است با پزشک یا سایر اعضای کادر درمان مشورت شود.

آیا دوپیکسنت با سایر داروها تداخل دارد؟

پیش از شروع مصرف دوپیکسنت، لازم است پزشک از تمام داروهایی که بیمار مصرف می‌کند اطلاع داشته باشد؛ به‌ویژه اگر بیمار برای آسم دارو دریافت می‌کند.

بیمار باید فهرست تمام داروهای تجویزی، داروهای بدون نسخه، ویتامین‌ها، مواد معدنی، فرآورده‌های گیاهی و سایر مکمل‌هایی را که مصرف می‌کند یا اخیراً مصرف کرده است، در اختیار پزشک یا داروساز قرار دهد.

آگاهی از این اطلاعات به کادر درمان کمک می‌کند تا مناسب‌ترین برنامه درمانی را برای بیمار انتخاب کنند.

آیا دوپیکسنت با واکسن‌ها تداخل دارد؟

هرگونه واکسیناسیون اخیر یا واکسن برنامه‌ریزی‌شده برای آینده باید با پزشک در میان گذاشته شود.

برخی واکسن‌ها، به‌ویژه واکسن‌های زنده، ممکن است درست پیش از شروع درمان با دوپیکسنت یا در طول مصرف این دارو توصیه نشوند. پزشک باید با توجه به نوع واکسن و شرایط بیمار مشخص کند که دریافت واکسن در آن زمان ایمن است یا خیر.

آیا برای دریافت دوپیکسنت شرایط خاصی وجود دارد؟

دوپیکسنت در برخی کشورها در گروه داروهای تخصصی (Specialty Medicines) قرار می‌گیرد. این دارو معمولاً از طریق داروخانه‌های تخصصی تهیه می‌شود و ممکن است برای دریافت آن، اخذ تأییدیه قبلی از شرکت بیمه ضروری باشد.