فیستول کاروتید ـ کاورنوس چیست؟

فیستول کاروتید ـ کاورنوس وضعیتی است که بر چشم شما تأثیر می‌گذارد. این حالت ممکن است پس از آسیب‌دیدگی سر به‌طور ناگهانی ایجاد شود یا به‌مرور زمان بروز کند.

چه چیزی موجب ایجاد فیستول کاروتید ـ کاورنوس می‌شود؟

فیستول کاروتید ـ کاورنوس یک ارتباط غیرطبیعی میان شریان کاروتید و سینوس کاورنوس (یک سیاهرگ/سینوس وریدی کاورنو‌سی) است. سینوس کاورنوس در پشت چشم‌ها قرار دارد و خون وریدهای صورت را تخلیه می‌کند.

دو نوع اصلی فیستول کاروتید ـ کاورنوس وجود دارد:

۱. مستقیم (Direct)

این نوع، گاهی «فیستول کاروتید ـ کاورنوس تروماتیک» نیز نامیده می‌شود. در این حالت یک سوراخ یا پارگی در یکی از شاخه‌های شریان کاروتید داخل سینوس کاورنوس ایجاد می‌شود. این پارگی یک فیستول نام دارد و معمولاً بر اثر حادثه یا آسیب ایجاد می‌شود، از جمله:

• ضربه به سر
• تصادف خودرو
• سقوط
• آسیب نافذ به سر مانند اصابت جسم برنده

همچنین ممکن است یاتروژنیک باشد، یعنی به‌عنوان عارضهٔ جراحی یا درمان رخ دهد.

۲. غیرمستقیم (Indirect)

در این حالت یک ارتباط غیرطبیعی بین شریان کاروتید و سینوس کاورنوس ایجاد می‌شود.

علت دقیق بروز آن مشخص نیست، اما گاهی شریان یا شاخه‌ای از آن مسیر خود را تغییر می‌دهد و جریان خون دگرگون می‌شود. این تغییر مسیر شانت نامیده می‌شود.

فیستول کاروتید خودبه‌خودی ممکن است در اثر انسداد شریان یا سایر شرایط زیر رخ دهد:

• پارگی آنوریسم
• سندرم اهلرز–دانلوس
• بارداری
• فشار آوردن (Valsalva)
• آترواسکلروز یا سخت‌شدن شریان‌ها

هنگامی که یک فیستول ایجاد می‌شود، جریان پر فشار خون شریانی به داخل سینوس کاورنوس که فشار پایینی دارد رانده می‌شود. این امر موجب اختلال در تخلیهٔ خون از کاسهٔ چشم شده و باعث بیرون‌زدگی چشم می‌گردد.

این حالت گاهی با بیماری چشمی تیروئیدی که در آن پرکاری تیروئید موجب برجسته شدن چشم‌ها می‌شود، اشتباه گرفته می‌شود.

علائم فیستول کاروتید ـ کاورنوس

فیستول‌های مستقیم

معمولاً ظرف چند روز تا چند هفته پس از آسیب سر رخ می‌دهند. علائم شامل:

• قرمزی چشم
• بیرون‌زدگی چشم
• شنیدن صدای جریان خون اطراف چشم
• ضربان‌دار بودن چشم
• درد چشم
• ضعف یا فلج عضلات چشمی
• افتادگی پلک

فیستول‌های غیرمستقیم

معمولاً به‌تدریج طی زمان ایجاد می‌شوند. علائم شامل:

• بیرون‌زدگی خفیف چشم
• احتقان چشم
• سردرد
• ضربان‌دار بودن چشم

گاهی بستن چشم‌ها دشوار می‌شود که این امر می‌تواند باعث خشکی چشم گردد. اگر پلک دچار افتادگی باشد، ممکن است دید نیز مختل شود.

تشخیص فیستول کاروتید ـ کاورنوس

پزشک سابقهٔ پزشکی شما را بررسی کرده و معاینهٔ فیزیکی انجام می‌دهد. همچنین برای مشاهدهٔ وضعیت داخل چشم و سر، تصویربرداری‌هایی درخواست می‌کند، از جمله:

• آنژیوگرافی مغزی (Cerebral angiogram): یک تصویر رادیولوژیک از سر و گردن برای بررسی انسدادها یا ناهنجاری‌های عروقی.
• پنوماتونومتری: آزمونی برای اندازه‌گیری فشار داخل چشم با استفاده از پف هوا.
• داپلر اولتراسونوگرافی: پزشک با سونوگرافی داپلر جریان خون در کاسهٔ چشم را بررسی می‌کند.
• تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI): این روش به پزشک امکان می‌دهد سیاهرگ‌ها، شریان‌ها و مغز را مشاهده کند.

درمان فیستول کاروتید ـ کاورنوس

گاهی فیستول‌های خودبه‌خودی و با جریان کم ممکن است خودبه‌خود بسته شوند، اما فیستول‌های مستقیم معمولاً خودبه‌خود بسته نمی‌شوند.

درمان فیستول به میزان جریان خون بستگی دارد:

• درمان فشاری (Compression therapy):
  اگر جریان خون پایین باشد، پزشک ممکن است درمان فشاری را توصیه کند. در این روش که کم‌تهاجمی‌ترین روش است، چندین بار در روز به مدت ۴ تا ۶ هفته با دست روی شریان کاروتید گردن فشار وارد می‌شود. میزان موفقیت این روش حدود ۳۰٪ است.
• کلیپ‌گذاری فیستول:
  یک گزینهٔ جراحی است. در این روش کلیپی روی محل بازشدگی شریان قرار داده می‌شود تا جریان خون متوقف شود.
• لیگاسیون فیستول:
  در این روش با بخیه شریان بسته می‌شود تا جریان خون متوقف گردد.
• رادیوسرجری:
  نوعی جراحی با استفاده از پرتو که برای بستن فیستول به‌کار می‌رود. کم‌تهاجمی‌تر است ولی برای شرایط اورژانسی مناسب نیست.
• آمبولیزاسیون اندوواسکولار:
  در این روش، کاتتری از کشالهٔ ران وارد شریان‌های مغز می‌شود و با تزریق چسب مخصوص، شریان مسدود شده و جریان خون در ناحیه کاهش می‌یابد.

خطرات فیستول کاروتید ـ کاورنوس

پیش‌آگهی این بیماری معمولاً خوب است. این وضعیت تهدیدکنندهٔ زندگی نیست، اما برای حفظ بینایی و سلامت چشم باید فوراً درمان شود.

بسته شدن کامل فیستول و تغییر جریان خون ممکن است چند هفته تا چند ماه طول بکشد. پس از بسته شدن، علائم طی چند ساعت تا چند روز بهبود می‌یابند.

اکثر بیماران با فیستول‌های غیرمستقیم ظرف ۶ ماه پس از درمان بهبود می‌یابند. برخی بیماران با فیستول مستقیم ممکن است عوارض ماندگاری داشته باشند، از جمله:

• بیرون‌زدگی چشم
• کاهش بینایی
• ضعف عضلانی چشم
• فلج عضلات چشم

اگر هرگونه تغییر در چشم یا بینایی خود تجربه می‌کنید، با پزشک مشورت کنید.