حتی یونانیان و رومیان باستان نیز با بیماری حرکت آشنا بودند و ناسا هم به این عارضه توجه داشته است. بنابراین، اگر شما هم به این مشکل شایع دچار می‌شوید، بدانید که این عارضه از دیرباز شناخته شده است.
خوشبختانه، روش‌هایی برای پیشگیری از بیماری حرکت و کاهش علائم آن وجود دارد که می‌توانند سفر یا حضور در شهربازی را برای شما لذت‌بخش‌تر کنند.
بیماری حرکت چیست و چه عواملی باعث آن می‌شوند؟
بیماری حرکت (Motion Sickness) زمانی ایجاد می‌شود که میان اطلاعات دریافتی از حواس مختلف بدن هماهنگی وجود نداشته باشد.
برای مثال، تصور کنید در یک وسیله بازی در شهربازی نشسته‌اید که شما را به اطراف می‌چرخاند و وارونه می‌کند. در این وضعیت، چشم‌های شما اطلاعاتی را دریافت می‌کنند، عضلاتتان احساس متفاوتی دارند و گوش داخلی نیز پیام دیگری درباره حرکت بدن ارسال می‌کند.
مغز نمی‌تواند این پیام‌های متناقض را به‌راحتی با یکدیگر تطبیق دهد. در نتیجه، ممکن است احساس سرگیجه و تهوع پیدا کنید.
نقش گوش‌ها در ایجاد بیماری حرکت
گوش داخلی، به‌ویژه، نقش مهمی در حفظ تعادل بدن دارد. این بخش از بدن جزئی از شبکه‌ای به نام دستگاه دهلیزی (Vestibular System) است.
دستگاه دهلیزی از سه جفت مجرای نیم‌دایره‌ای و دو ساختار کیسه‌مانند به نام‌های اوتریکول (Utricle) و ساکول (Saccule) تشکیل شده است. این ساختارها اطلاعات مربوط به وضعیت بدن و حرکت آن را به مغز منتقل می‌کنند.
مجرای نیم‌دایره‌ای حاوی مایعی است که هنگام چرخاندن سر حرکت می‌کند. این حرکت به دستگاه دهلیزی کمک می‌کند تا چرخش سر را تشخیص دهد.
اوتریکول و ساکول نیز به نیروی جاذبه و شتاب خطی حساس هستند و به مغز اطلاع می‌دهند که بدن در چه وضعیتی قرار دارد؛ برای مثال، آیا ایستاده‌اید یا دراز کشیده‌اید.
نقش مغز در بیماری حرکت
مغز اطلاعات دریافتی از دستگاه دهلیزی، چشم‌ها و سایر بخش‌های بدن را با یکدیگر ترکیب می‌کند و معمولاً از این طریق، درک منسجمی از وضعیت و حرکت بدن به دست می‌آورد. بااین‌حال، گاهی این اطلاعات با یکدیگر سازگار نیستند.
برای مثال، هنگام پرواز با هواپیما ممکن است احساس کنید که در حال حرکت هستید، اما چشم‌هایتان نشانه‌های بصری روشنی از این حرکت دریافت نکنند؛ به‌ویژه اگر داخل کابین را نگاه کنید و نشانه‌ای از حرکت محیط اطراف نبینید.
حالت عکس این وضعیت نیز ممکن است رخ دهد. پس از یک سفر طولانی دریایی، ممکن است وقتی روی زمین محکم ایستاده‌اید، همچنان احساس کنید که بدنتان در حال حرکت یا تاب خوردن است.
در هر دو حالت، ناهماهنگی میان اطلاعات حسی می‌تواند به بروز بیماری حرکت منجر شود.
چه افرادی بیشتر دچار بیماری حرکت می‌شوند؟
بیماری حرکت ممکن است برای هر فردی اتفاق بیفتد، اما در کودکان و زنان باردار شایع‌تر است.
این عارضه برخلاف سرماخوردگی، مسری نیست و از فردی به فرد دیگر انتقال پیدا نمی‌کند.
علائم بیماری حرکت چیست؟
علائم بیماری حرکت ممکن است به‌سرعت ظاهر شوند. فرد ممکن است ناگهان عرق سرد کند و احساس کند که در آستانه استفراغ قرار دارد.
سایر علائم شایع عبارت‌اند از:
- سرگیجه: احساس گیجی، سبکی سر یا اختلال در درک تعادل.
- افزایش ترشح بزاق: بیشتر شدن میزان بزاق در دهان که ممکن است پیش از تهوع یا استفراغ رخ دهد.
- کاهش اشتها: بی‌میلی به غذا خوردن.
- رنگ‌پریدگی پوست.
علاوه بر این، برخی افراد علائم دیگری را نیز تجربه می‌کنند، از جمله:
- سردرد
- خستگی شدید
- تنفس سطحی یا کم‌عمق
چگونه می‌توان علائم بیماری حرکت را کاهش داد؟
در بیشتر افراد، علائم بیماری حرکت مدت زیادی ادامه پیدا نمی‌کنند. این علائم اغلب زمانی کاهش می‌یابند که بدن به شرایط حرکتی عادت کند؛ برای مثال، پس از مدتی قرار گرفتن در معرض تکان‌های قایق یا حرکت قطار.
بااین‌حال، اگر علائم خودبه‌خود برطرف نشدند، رعایت چند توصیه ساده می‌تواند کمک‌کننده باشد.
– آرامش خود را حفظ کنید. سعی کنید توجهتان را به موضوعی آرامش‌بخش معطوف کنید؛ برای مثال، نفس‌های عمیق بکشید یا از عدد ۱۰۰ به‌صورت معکوس بشمارید. بستن چشم‌ها نیز ممکن است به کاهش علائم کمک کند.
– به یک نقطه ثابت نگاه کنید. اگر در قایق هستید، افق را نگاه کنید. اگر در خودرو قرار دارید، نگاهتان را به جاده و محیط روبه‌رو از طریق شیشه جلو معطوف کنید.
– از مصرف الکل خودداری کنید. پیش از سفر، غذای سبک بخورید، اما با معده کاملاً خالی سفر نکنید.
مطالب بیشتری برای شما داریم
موضوع موردنظر خود را انتخاب کنید و به مجموعه‌ای از مطالب پزشکی و سلامت دسترسی داشته باشید.
– هوای تازه تنفس کنید و سیگار نکشید. قرار گرفتن در معرض هوای تازه ممکن است به کاهش ناراحتی کمک کند.
– از مطالعه هنگام حرکت خودداری کنید. خواندن کتاب یا نگاه کردن طولانی‌مدت به صفحه تلفن همراه می‌تواند ناهماهنگی میان اطلاعات بینایی و دستگاه دهلیزی را تشدید کند.
همچنین، در صورت امکان، انتخاب محل مناسب نشستن می‌تواند مفید باشد:
- در هواپیما، صندلی‌های نزدیک بال هواپیما معمولاً حرکت کمتری احساس می‌کنند.
- در کشتی، انتخاب کابین در طبقات بالاتر ممکن است برای برخی افراد مناسب‌تر باشد.
- در خودرو، نشستن در صندلی جلو و نگاه کردن به مسیر پیش رو می‌تواند به کاهش علائم کمک کند.
درمان‌های طبیعی برای بیماری حرکت
برخی افراد گزارش می‌کنند که روش‌های طبیعی زیر به کاهش علائم آن‌ها کمک می‌کنند؛ بااین‌حال، میزان شواهد علمی درباره اثربخشی این روش‌ها یکسان نیست.
۱. زنجبیل تازه
برخی شواهد علمی نشان می‌دهند که زنجبیل، که از دیرباز در طب سنتی برای کاهش تهوع استفاده می‌شده است، ممکن است در تسکین این علامت مؤثر باشد.
بااین‌حال، زنجبیل ممکن است بر انعقاد خون تأثیر بگذارد. بنابراین، به‌ویژه اگر داروهای رقیق‌کننده خون مصرف می‌کنید یا اختلالات خونریزی دارید، پیش از استفاده از آن به‌عنوان درمان با پزشک مشورت کنید.
۲. نعناع
تصور می‌شود مصرف نعناع فلفلی بتواند به آرامش بدن کمک کند. دست‌کم، رایحه نعناع ممکن است برای برخی افراد آرامش‌بخش باشد؛ هرچند شواهد مربوط به اثربخشی آن در درمان بیماری حرکت محدود است.
۳. طب سوزنی و طب فشاری
برخی افراد معتقدند تحریک نقطه‌ای در قسمت داخلی مچ دست، کمی پایین‌تر از چین مچ، می‌تواند تهوع را کاهش دهد.
در طب سوزنی (Acupuncture)، این کار با استفاده از سوزن‌های مخصوص انجام می‌شود؛ درحالی‌که در طب فشاری (Acupressure)، نقطه موردنظر با فشار دست تحریک می‌شود. اثربخشی این روش‌ها در کاهش بیماری حرکت در همه افراد به‌طور قطعی اثبات نشده است.
داروهای مورد استفاده برای بیماری حرکت
اگر علائم بیماری حرکت همچنان آزاردهنده باشند، می‌توانید درباره انتخاب داروی مناسب با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
۱. دیمن‌هیدرینات (Dimenhydrinate)
دیمن‌هیدرینات، که با نام تجاری درامامین (Dramamine) نیز شناخته می‌شود، یک داروی آنتی‌هیستامین است که برای پیشگیری یا کاهش تهوع و سرگیجه ناشی از حرکت استفاده می‌شود.
در صورت تجویز یا مصرف مطابق دستور فرآورده، نخستین دوز معمولاً حدود یک ساعت پیش از شروع سفر مصرف می‌شود. در برخی فرآورده‌ها، دوزهای بعدی با فاصله ۴ تا ۶ ساعت توصیه می‌شوند؛ بااین‌حال، فاصله مصرف و حداکثر دوز مجاز به فرآورده، سن فرد و دستورالعمل دارو بستگی دارد.
۲. اسکوپولامین (Scopolamine)
اسکوپولامین دارویی است که برای پیشگیری از بیماری حرکت استفاده می‌شود و در برخی کشورها به‌صورت چسب پوستی تجویزی در دسترس است.
چسب معمولاً پشت گوش قرار داده می‌شود و باید طبق دستور فرآورده، چند ساعت پیش از زمان موردنیاز استفاده شود. اثر یک چسب از انواع رایج آن ممکن است تا سه روز ادامه داشته باشد.
این دارو برای همه افراد مناسب نیست و ممکن است عوارضی ایجاد کند؛ بنابراین، استفاده از آن باید با نظر پزشک انجام شود.
۳. سایر داروها
داروهای دیگری نیز ممکن است برای پیشگیری یا کاهش علائم بیماری حرکت تجویز شوند، از جمله:
- سیکلیزین (Cyclizine)
- مکلیزین (Meclizine)
- پرومتازین (Promethazine)
- تری‌دیپیتانت (Tradipitant)
دسترسی به این داروها و موارد مصرف تأییدشده آن‌ها ممکن است در کشورهای مختلف متفاوت باشد.
عوارض جانبی داروهای بیماری حرکت
بسیاری از داروهای مورد استفاده برای بیماری حرکت ممکن است عوارض جانبی داشته باشند. دو مورد از عوارض شایع عبارت‌اند از:
- خواب‌آلودگی
- خشکی دهان
برخی از این داروها می‌توانند هوشیاری و سرعت واکنش را کاهش دهند. بنابراین، پس از مصرف آن‌ها از رانندگی یا انجام فعالیت‌هایی که به هوشیاری کامل نیاز دارند، خودداری کنید. همچنین، پیش از مصرف دارو در دوران بارداری یا شیردهی، برای کودکان و در صورت ابتلا به بیماری‌های زمینه‌ای، با پزشک مشورت کنید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
بیماری حرکت معمولاً پس از پایان سفر یا توقف وسیله نقلیه برطرف می‌شود. بااین‌حال، اگر پس از پایان سفر همچنان علائم دارید، لازم است وضعیت خود را ارزیابی کنید.
در صورت بروز هر یک از علائم زیر، با پزشک تماس بگیرید:
- ادامه‌دار بودن سرگیجه
- سردرد
- استفراغ مداوم
- کاهش شنوایی
- درد قفسه سینه
