آنچه در این مطلب خواهید خواند
اگر به الکل، قرصها یا مواد مخدر غیرقانونی وابسته شدهاید، نخستین گام برای بهبودی، سمزدایی است. سمزدایی که با نامهای دتوکس (Detox) یا درمان علائم ترک نیز شناخته میشود، فرایندی است که طی آن ماده اعتیادآور از بدن پاک میشود.
دو روش اصلی برای سمزدایی وجود دارد: ترک ناگهانی و کاهش تدریجی مصرف. در بسیاری از موارد، میتوان هر یک از این دو روش را با داروهای تجویزی که برای کاهش علائم ترک و یا پیشگیری از بازگشت به مصرف طراحی شدهاند، همراه کرد.
ترک ناگهانی یا کاهش تدریجی مصرف؟
در مورد برخی مواد، قطع ناگهانی مصرف میتواند خطرناک باشد. بیشتر متخصصان حوزه اعتیاد، ترک ناگهانی را توصیه نمیکنند. آنها پیشنهاد میکنند که مصرف ماده مورد نظر بهتدریج کاهش یابد تا فرد بهآرامی آن را کنار بگذارد.
موادی که قطع ناگهانی آنها میتواند خطرناک باشد، عبارتاند از:
- مواد افیونی (اوپیوئیدها) مانند فنتانیل، هروئین و اکسیکدون (OxyContin)
- بنزودیازپینها (یا «بنزوها») مانند آلپرازولام (Xanax) و دیازپام (Valium)
- الکل
در مورد هروئین و الکل، پزشکان برای کاهش تدریجی مصرف، همان مواد را در اختیار بیمار قرار نمیدهند. در عوض، داروهای تجویزیای تجویز میشوند که عملکردی مشابه هروئین یا الکل در بدن دارند و به کاهش علائم ترک کمک میکنند. سپس ارائهدهندگان خدمات درمانی، مصرف این داروها را نیز بهتدریج کاهش میدهند.
مدت زمان کاهش تدریجی مصرف به عواملی مانند مدت زمان مصرف ماده و میزان مصرف آن بستگی دارد. باید انتظار داشته باشید که دوز مصرفی شما طی چند هفته یا حتی چند ماه بهتدریج کاهش یابد. با این حال، بیشتر برنامههای سمزدایی از الکل تنها چند روز طول میکشند.
اگر وابستگی شدیدی به هر یک از مواد ذکرشده داشته باشید و بخواهید مصرف آن را بهطور ناگهانی قطع کنید، ممکن است با علائم ترک ناخوشایند و خطرناکی روبهرو شوید؛ از جمله:
تشنج
افزایش ضربان قلب
توهم
محل مناسب برای سمزدایی
اختلال مصرف مواد که به آن اعتیاد به مواد نیز گفته میشود، نوعی مشکل مربوط به سلامت روان است. این اختلال هم پیامدهای جسمی دارد و هم آثار روانشناختی. به همین دلیل، معمولاً توصیه نمیشود که فرد بدون دریافت راهنمایی یا نظارت حرفهای، بهتنهایی اقدام به سمزدایی کند.
با این حال، میتوان فرایند سمزدایی را در محیطهای مختلفی انجام داد. شما میتوانید در خانه، مراکز درمانی سرپایی یا مراکز بستری تحت درمان قرار بگیرید. انتخاب بهترین گزینه به عوامل متعددی بستگی دارد، از جمله:
- نوع مادهای که مصرف میکنید
- شدت وابستگی یا اعتیاد شما
- سابقه بروز علائم شدید ترک
- وجود سایر مشکلات جسمی یا بیماریهای زمینهای
اگر در انتخاب روش مناسب تردید دارید، با پزشک یا متخصص درمان اعتیاد مشورت کنید.
سم زدایی در خانه
ببرخی افراد ترجیح میدهند در محیط آرام و آشنای خانه، فرایند سمزدایی را انجام دهند. این گزینه ممکن است برای افرادی که تحت پوشش بیمه نیستند و توانایی پرداخت هزینه برنامههای درمانی را ندارند نیز مناسبتر به نظر برسد.
اما مشکل اینجاست که سمزدایی در خانه معمولاً به معنای انجام این فرایند بدون کمک دیگران است. در این شرایط، متخصصی برای راهنمایی یا نظارت بر شما حضور ندارد. همچنین ممکن است امکان استفاده از داروهایی که روند سمزدایی را آسانتر میکنند، وجود نداشته باشد. همه داروهایی که پزشکان برای سمزدایی تجویز میکنند، برای مصرف مستقل در منزل در دسترس نیستند.
افرادی که در خانه سمزدایی میکنند و پس از آن در یک برنامه درمانی مناسب برای سوءمصرف مواد شرکت نمیکنند، بیشتر در معرض بازگشت به مصرف قرار دارند. همچنین، در صورت بازگشت به مصرف، خطر مصرف بیشازحد برای آنها افزایش مییابد؛ زیرا پس از پاک شدن مواد از بدن، بدن دیگر مانند گذشته توان تحمل همان مقدار ماده را ندارد.
مطالب بیشتری برای شما داریم
موضوع موردنظر خود را انتخاب کنید و به مجموعهای از مطالب پزشکی و سلامت دسترسی داشته باشید.
اگر از نظر جسمی سالم هستید و مدت زیادی از مواد مخدر استفاده نکردهاید، سمزدایی در خانه ممکن است گزینه مناسبی برای شما باشد. اگر تصور میکنید این بهترین انتخاب برای شماست، پیش از شروع، از پزشک بخواهید شرایط شما را بررسی و برنامه را تأیید کند. حداقل کاری که باید انجام دهید این است که از اعضای خانواده یا دوستان بخواهید در طول این فرایند بر وضعیت شما نظارت داشته باشند.
سمزدایی بیمارستان
اگر علائم شدید ترک مانند دشواری در تنفس، افزایش سریع ضربان قلب یا تشنج را تجربه میکنید، باید فوراً به بخش اورژانس مراجعه کنید.
با این حال، مراجعه به اورژانس لزوماً بهترین راه برای انجام سمزدایی نیست. بسیاری از بخشهای اورژانس برای درمان اعتیاد آمادگی کافی ندارند. اگر بدون وجود یک وضعیت اورژانسی به آنجا مراجعه کنید، ممکن است فقط شما را به یک مرکز درمان سوءمصرف مواد ارجاع دهند.
با این حال، ممکن است بتوانید بدون مراجعه به اورژانس، در بیمارستان تحت فرایند سمزدایی قرار بگیرید. در سالهای اخیر و همزمان با افزایش بحران مصرف مواد افیونی، بسیاری از بیمارستانها خدمات درمان اعتیاد خود را گسترش دادهاند.
برخی از بیمارستانها داروی بوپرنورفین را تجویز میکنند. این دارو که از دسته مواد مخدر است، میتواند علائم ترک مواد افیونی را کاهش دهد، بدون اینکه احساس سرخوشی ناشی از مصرف مواد را ایجاد کند.
با پزشک خود درباره مناسب بودن سمزدایی در بیمارستان برای شرایطتان مشورت کنید.
سمزدایی سرپایی
خدمات سمزدایی سرپایی میتوانند به شکلهای مختلفی ارائه شوند.
برخی از افرادی که به نظارت زیادی نیاز ندارند، ممکن است فقط در زمانهای مشخص به پزشک خود یا مراکز مراقبتهای بهداشتی مراجعه کنند. برخی دیگر تحت نظارت پرستاران قرار میگیرند. گروهی نیز در برنامههای روزانه بیمارستان یا مراکز درمان سوءمصرف مواد شرکت میکنند، اما شبها به خانه بازمیگردند.
مهمترین مزیت برنامههای سرپایی این است که شما میتوانید در خانه خود بمانید و در عین حال از حمایت متخصصان بهرهمند شوید. همچنین، هزینه این برنامهها معمولاً کمتر از برنامههای بستری است.
مراقبتهای سرپایی ممکن است شامل استفاده از دارو برای کاهش علائم ترک و آسانتر شدن روند درمان نیز باشد. برای مثال، اگر در حال ترک مواد افیونی باشید، ممکن است داروی متادون یا بوپرنورفین برای شما تجویز شود.
اگر قصد ترک الکل را داشته باشید، ممکن است پزشک برای کنترل علائم ترک، داروهای ضدتشنج یا داروهای گروه بنزودیازپینها را تجویز کند. همچنین ممکن است داروی نالترکسون یا داروهای دیگری برای کمک به قطع مصرف الکل در اختیار شما قرار گیرد.
مهمترین نقطه ضعف برنامههای سرپایی این است که امکان ارائه مراقبت و نظارت ۲۴ ساعته و هفت روز هفته را ندارند.
سمزدایی بستری
برخی از برنامههای سمزدایی بستری، علاوه بر مراقبتهای پزشکی، به حمایت همتایان نیز متکی هستند. برخی دیگر ممکن است شامل نظارت کامل پزشکی با پزشکان و پرستاران در تمام ساعات باشند.
برنامههای بستری تحت نظارت پزشکی معمولاً گرانترین گزینه هستند. اما اگر بیمه یا پول کافی برای پرداخت هزینه این نوع مراقبت ندارید، برخی از برنامههای سمزدایی بستری به افرادی که توانایی پرداخت هزینه را ندارند، خدمات ارائه میدهند.
مراکز توانبخشی پزشکی فشرده و بستری، بالاترین سطح مراقبت و نظارت را ارائه میدهند. این برنامهها میتوانند در حین کاهش تدریجی داروهای خطرناک، شما را ایمن و از نظر پزشکی پایدار نگه دارند.
پس از گذراندن دوره سمزدایی و تثبیت سلامت، ممکن است به یک مرکز اقامتی با نظارت کمتر یا یک برنامه کاملاً سرپایی منتقل شوید.
