آنچه در این مطلب خواهید خواند
رژیم سمزدایی چیست؟
رژیمهای سمزدایی برنامههای غذایی کوتاهمدتی هستند که ادعا میکنند سموم را از بدن دفع میکنند، به کاهش وزن کمک میکنند و سلامت عمومی را بهبود میبخشند. ایدهی اصلی این رژیمها بر این باور استوار است که انسان از طریق هوا، آب و غذا در معرض سموم مضر قرار میگیرد که میتوانند بر سلامت اثر منفی بگذارند. این سموم شامل آلایندهها، فلزات سنگین، مواد شیمیایی و آفتکشها هستند که ممکن است در بافتها، سلولهای چربی و استخوانها ذخیره شوند.
برخی معتقدند این سموم باعث افزایش وزن و بروز مشکلاتی مانند سردرد، خستگی و نفخ میشوند. هدف رژیمهای سمزدایی، پاکسازی بدن از این سموم و بازگرداندن سلامت است. همچنین گفته میشود این رژیمها با ایجاد وقفه در فعالیت دستگاه گوارش، به آن فرصت ترمیم داده و عملکردش را بهبود میبخشند.
این رژیمها معمولاً شامل محدودیت شدید غذایی هستند؛ مانند روزهداری یا مصرف انحصاری آبمیوهها، همراه با استفاده از مکملها، گیاهان دارویی و گاهی پاکسازی روده (کولون کلینز). با اینکه بسیاری از افراد پس از انجام رژیم سمزدایی احساس بهتری دارند و وزن کم میکنند، اما این نتایج اغلب به دلیل حذف موقت غذاهای ناسالم و کاهش کالری دریافتی است.
شواهد علمی محدودی در حمایت از توانایی این رژیمها برای حذف سموم از بدن وجود دارد. کارشناسان همچنین تأکید میکنند که کبد و کلیهها بهطور طبیعی وظیفهی تصفیه و دفع سموم را بر عهده دارند و نیازی به رژیم سمزدایی نیست.
انواع رژیمهای سمزدایی
رژیمهای سمزدایی انواع مختلفی دارند. برخی از رایجترین آنها عبارتاند از:
۱. روزهداری
در این روش، فرد برای مدت مشخصی از خوردن غذا خودداری میکند. هدف این است که اندامهای بدن استراحت کرده و فرصت ترمیم پیدا کنند. ادعا میشود روزهداری به دفع سموم بیشتر و جذب بهتر مواد مغذی کمک میکند. روزهداری اغلب همراه با روشهای دیگر سمزدایی انجام میشود.
۲. رژیم غذایی محدودشده
در این نوع رژیم، گروههایی از مواد غذایی که تصور میشود سموم را وارد بدن میکنند یا هضم را کند میسازند حذف میشوند؛ مانند غذاهای فرآوریشده، گوشت قرمز، لبنیات و غلات. در عوض، تمرکز بر مصرف میوهها و سبزیجات ارگانیک و چربیهای سالم است.
۳. پاکسازی با آبمیوه (Juice Cleanse)
در این روش، فرد برای چند روز از خوردن غذا خودداری کرده و فقط آبمیوههای تهیهشده از میوهها و سبزیجات مصرف میکند. طرفداران این روش معتقدند دستگاه گوارش استراحت میکند و بدن مقدار زیادی ویتامین و آنتیاکسیدان دریافت میکند.
۴. پاکسازی مایع
مشابه پاکسازی با آبمیوه است، اما علاوه بر آبمیوه شامل گزینههایی مانند آبِ گوشت (Broth)، اسموتی یا سوپ نیز میشود. این برنامهها اغلب بهصورت نوشیدنیها یا پودرهای آماده فروخته میشوند یا بر اساس دستور خاصی تهیه میگردند. رژیم مشهور «مستر کلینز» از نوشیدنیای شامل آب لیمو، شربت افرا و فلفل کاین استفاده میکرد.
۵. رژیم خامخواری
طرفداران این رژیم معتقدند غذاهای خام سالمتر هستند، زیرا پختوپز باعث از بین رفتن مواد مغذی و ایجاد ترکیبات مضر میشود. در این رژیم، مصرف عمده شامل میوهها و سبزیجات تازه، مغزها، دانهها و غلات و حبوبات جوانهزده است. هر غذایی که دمای آن بالاتر از ۴۸ درجه سانتیگراد (۱۱۸ فارنهایت) برود، مجاز نیست.
۶. مکملها و گیاهان دارویی
برخی مکملها و گیاهان دارویی بدون نسخه ادعا میکنند که به دفع سموم کمک میکنند. برای مثال، چای سبز، خارمریم و زردچوبه ممکن است به بهبود عملکرد کبد در تصفیه سموم کمک کنند. ریشه قاصدک برای حمایت از کلیهها و کیسه صفرا توصیه میشود و زغال فعال برای اتصال به سموم موجود در روده به کار میرود. این مواد به شکل قرص، پودر یا دمنوش در دسترس هستند.
غذاهای مجاز در رژیم سمزدایی
آنچه میتوانید بخورید یا بنوشید به نوع رژیم سمزدایی بستگی دارد. در پاکسازی با آبمیوه، هیچ غذای جامدی مصرف نمیشود و وعدهها شامل آبمیوههای تازه هستند. در رژیم خامخواری فقط غذاهای نپخته مانند میوهها، سبزیجات، مغزها و دانهها مجازند. در برنامههای روزهداری نیز برای مدتی هیچ غذایی مجاز نیست.
بهطور کلی، موارد زیر در اغلب رژیمهای سمزدایی دیده میشود:
مواد غذایی مجاز
- سبزیجات
- میوهها
- دمنوشهای گیاهی
- آبمیوههای تازه
مواد غذایی ممنوع
- قندهای تصفیهشده
- شیرینکنندههای مصنوعی
- نوشیدنیها و خوراکیهای کافئیندار مانند قهوه و شکلات
- الکل
- گوشت
- تخممرغ
- لبنیات
- گلوتن
چگونه یک رژیم سمزدایی را شروع کنیم؟
شروع رژیم سمزدایی نیاز به برنامهریزی دارد. از آنجا که انتخابهای غذایی محدود میشوند، بهتر است از قبل آماده شوید:
- تحقیق کنید: قوانین مشخص و واحدی برای رژیم سمزدایی وجود ندارد. درباره رژیمی که قصد دارید امتحان کنید مطالعه کنید و شواهد و خطرات احتمالی آن را بشناسید.
- با پزشک مشورت کنید: برخی رژیمهای سمزدایی ایمن نیستند. سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) اعلام کرده است که بعضی محصولات سمزدایی حاوی مواد غیرقانونی و مضر هستند. این رژیمها برای افراد دارای بیماری، اختلالات خوردن، یا زنان باردار و شیرده میتوانند خطرناک باشند.
- هزینهها را بررسی کنید: برخی برنامهها نیازمند خرید مکملها، آبمیوهها یا پرداخت هزینههای قابلتوجه هستند.
- فهرست خرید تهیه کنید: احتمالاً باید میوهها و سبزیجات ارگانیک و مواد خاصی تهیه کنید.
- وعدهها را از قبل برنامهریزی کنید: آماده بودن غذا و نوشیدنی کمک میکند رژیم را راحتتر ادامه دهید.
- به فعالیتهای روزانه توجه کنید: کاهش شدید کالری ممکن است باعث خستگی و کاهش تمرکز شود.
مزایا و معایب رژیم سمزدایی
مزایا
- دریافت بیشتر برخی مواد مغذی (بهویژه در رژیمهای خامخواری و آبمیوهای)
- شناسایی حساسیتهای غذایی احتمالی
- کمک به ترک عادات غذایی ناسالم
- احساس بهتر و افزایش انرژی در برخی افراد
معایب و خطرات
- کمبود مواد مغذی ضروری مانند پروتئین، آهن و ویتامینهای گروه B
- بروز علائمی مانند خستگی، سرگیجه، تهوع و افت قند خون
- مشکلات گوارشی
- ناایمن بودن برخی محصولات
- خطرناک بودن برای افراد مبتلا به دیابت، اختلالات خوردن یا بیماریهای کلیوی
نظر کارشناس
فرانک Sacks، استاد پیشگیری از بیماریهای قلبیعروقی در دانشکده بهداشت عمومی هاروارد، میگوید:
- اگر هدف کاهش وزن است، رژیم سمزدایی ممکن است باعث کاهش موقت وزن شود، اما وزن بهسرعت بازمیگردد.
- اگر هدف سمزدایی بدن است، این رژیمها اتلاف وقت و هزینه هستند، زیرا بدن بهطور طبیعی سموم را دفع میکند.
- تنها نوع مفید «سمزدایی»، رژیمی است که غذاهای فرآوریشده، پرچرب و شیرین را محدود کرده و مصرف غذاهای کامل مانند میوه و سبزیجات را افزایش دهد.
خلاصه مطلب
رژیمهای سمزدایی برای دفع سموم از بدن ضروری نیستند. برخی از آنها ممکن است بهعنوان نقطه شروعی برای بهبود عادات غذایی مفید باشند، اما برخی دیگر خطرناکاند، بهویژه برای افراد دارای بیماری. پیش از شروع هر رژیم سمزدایی، حتماً با پزشک خود مشورت کنید.
پرسشهای متداول درباره رژیم سمزدایی
آیا میتوان بدن را در ۳ روز سمزدایی کرد؟
هیچ پژوهش معتبری وجود ندارد که نشان دهد رژیم خاصی بتواند سموم بدن را در سه روز یا حتی چند ماه حذف کند.
کدام میوه برای سمزدایی بهتر است؟
هیچ میوهای بهطور خاص بهترین گزینه نیست. برخی رژیمها مرکبات مانند لیمو را توصیه میکنند، زیرا ویتامین C بالایی دارند و قند آنها نسبتاً کمتر است.
