آنچه در این مطلب خواهید خواند
- آزمایش پوستی آلرژی چیست؟
- چرا افراد آزمایش پوستی آلرژی انجام می‌دهند؟
- انواع آزمایش‌های پوستی آلرژی
- در طول آزمایش پوستی آلرژی چه اتفاقی می‌افتد؟
- تفسیر نتایج آزمایش پوستی آلرژی
- چگونه برای آزمایش پوستی آلرژی آماده شویم؟
- خطرات و عوارض احتمالی آزمایش پوستی آلرژی
- پس از انجام آزمایش پوستی آلرژی
- نکات کلیدی
- پرسش‌های متداول درباره آزمایش پوستی آلرژی
آزمایش پوستی آلرژی چیست؟
آزمایش پوستی یکی از روش‌هایی است که پزشک با استفاده از آن می‌تواند موادی را که به آن‌ها حساسیت دارید شناسایی کند تا بتوانید از تماس با آن‌ها و بروز واکنش‌های آلرژیک جلوگیری کنید.
در این آزمایش‌ها از عصاره آلرژن‌های شایع استفاده می‌شود. عصاره، شکل مایع و غلیظ‌شده یک ماده است. آلرژن‌های مورد آزمایش می‌توانند شامل گرده گیاهان، کپک‌ها، مایت‌های گردوغبار، شوره و ذرات جداشده از بدن حیوانات، نیش زنبور و انواع مواد غذایی باشند.
هنگامی که این مواد وارد پوست می‌شوند، ممکن است واکنش آلرژیک ایجاد کنند. در این حالت، پوست تحریک می‌شود و ممکن است خارش پیدا کند یا بثوراتی روی آن ظاهر شود؛ واکنشی که می‌تواند شبیه آثار ناشی از گزش پشه باشد.
آزمایش‌های پوستی آلرژی می‌توانند محرک‌های احتمالی حساسیت را در گروه‌های مختلف بررسی کنند، از جمله:
- آلرژن‌های موجود در هوا
- آلرژن‌های محیطی
- مواد غذایی
- آلرژن‌های مرتبط با حیوانات، از جمله حشرات
- داروها
مبنای عملکرد آزمایش پوستی این است که در افراد مبتلا به آلرژی، دستگاه ایمنی در مواجهه با ماده حساسیت‌زا پادتن‌هایی تولید می‌کند و موادی شیمیایی را برای مقابله با آن آزاد می‌سازد. این واکنش ایمنی موجب بروز قرمزی و بثورات پوستی می‌شود و می‌تواند به پزشک در تشخیص حساسیت به یک ماده خاص کمک کند.
چرا افراد آزمایش پوستی آلرژی انجام می‌دهند؟
اگر علائمی را تجربه کرده باشید که احتمال وجود آلرژی را مطرح کنند، ممکن است پزشک انجام آزمایش پوستی آلرژی را توصیه کند.
علائم احتمالی آلرژی عبارت‌اند از:
- عطسه
- آبریزش بینی
- خارش در چشم‌ها یا اطراف چشم، دهان و بینی
- تورم لب‌ها یا زبان
- قرمزی و خارش پوست یا بروز بثورات پوستی
- کهیر
- سرفه یا خس‌خس سینه
- دشواری در تنفس
- سردرد
- تهوع یا استفراغ
- حملات آسم
- واکنش آلرژیک شدید، موسوم به آنافیلاکسی (Anaphylaxis)
اگر هر یک از این علائم را داشته باشید، ممکن است به یک یا چند ماده حساسیت داشته باشید. در چنین شرایطی، پزشک می‌تواند با انجام آزمایش‌های مناسب تلاش کند ماده یا مواد ایجادکننده واکنش را شناسایی کند. آزمایش پوستی یکی از روش‌های مورد استفاده برای این منظور است.
سونالی مجمودار، پزشک متخصص آلرژی در مرکز آلرژی مجمودار در مناطق هافمن استیتس و الگین‌کویین ایالت ایلینوی آمریکا و سخنگوی کالج آمریکایی آلرژی، آسم و ایمونولوژی، در این باره می‌گوید:
«من برای بیمارانم توضیح می‌دهم که آزمایش آلرژی به ما کمک می‌کند برنامه درمانی هدفمندی تدوین کنیم، با شناسایی موادی که باید از آن‌ها اجتناب شود احتمال بروز واکنش‌های شدید را کاهش دهیم و برای مواجهه با شرایط اورژانسی آماده باشیم. اگر علائم آلرژی فعالیت‌های روزمره شما را مختل کرده‌اند، بدون علت مشخص ادامه دارند یا با داروهای بدون نسخه قابل‌کنترل نیستند، بهتر است انجام آزمایش پوستی آلرژی را مدنظر قرار دهید.»
انجام آزمایش در افرادی که سابقه واکنش آلرژیک شدید داشته‌اند، اهمیت ویژه‌ای دارد. آنافیلاکسی ممکن است به‌سرعت ایجاد شود و تنفس را دشوار کند یا حتی مانع تنفس شود. در صورت دریافت‌نکردن کمک فوری پزشکی، این وضعیت می‌تواند تهدیدکننده زندگی باشد.
انواع آزمایش‌های پوستی آلرژی
پزشک ممکن است از انواع مختلف آزمایش پوستی برای بررسی آلرژی استفاده کند. اصول کلی این آزمایش‌ها مشابه است؛ اما تفاوت اصلی آن‌ها در نحوه قرار دادن آلرژن روی پوست یا وارد کردن آن به داخل پوست است.
۱. آزمون خراش یا پرک پوستی (Scratch Test / Skin Prick Test)
این آزمایش که گاهی آزمون پرک پوستی نیز نامیده می‌شود، رایج‌ترین نوع آزمایش پوستی آلرژی است.
پزشک مقدار کمی از مواد مشکوک به ایجاد حساسیت را روی پوست بازو یا پشت قرار می‌دهد. سپس با ایجاد خراش یا سوراخ بسیار سطحی در پوست، امکان ورود مقدار کمی از آلرژن به لایه‌های سطحی آن را فراهم می‌کند.
۲. آزمون پچ (Patch Test)
در این روش، پچ‌هایی حاوی مواد احتمالی حساسیت‌زا روی پوست قرار داده می‌شوند. این وصله‌ها معمولاً روی پشت بدن چسبانده می‌شوند و باید برای چند روز در محل باقی بمانند تا مشخص شود آیا واکنشی ایجاد می‌شود یا خیر.
این آزمون می‌تواند برای شناسایی عوامل ایجادکننده درماتیت تماسی (Contact Dermatitis)، یعنی التهاب پوستی ناشی از تماس با مواد خاص، به کار رود.
۳. آزمون تزریق داخل‌جلدی (Intradermal Test)
پزشک ممکن است این روش را «آزمون داخل‌جلدی» بنامد. برخلاف آزمون‌های سطحی، در این روش مقدار کمی از آلرژن مستقیماً به لایه‌ای از پوست، در زیر سطح آن، تزریق می‌شود.
مجمودار توضیح می‌دهد:
«آزمون پرک پوستی معمولاً نخستین روش تشخیصی مورد استفاده است. اگر نتیجه آزمون پرک منفی باشد، اما همچنان به وجود آلرژی شک داشته باشیم، می‌توان آزمون داخل‌جلدی را انجام داد.»
در طول آزمایش پوستی آلرژی چه اتفاقی می‌افتد؟
مجمودار می‌گوید: «این فرایند سریع و ساده است.»
مراحل انجام آزمایش به نوع آن بستگی دارد.
مراحل آزمون خراش یا پرک پوستی
اگر قرار باشد آزمون خراش یا پرک پوستی انجام دهید، پزشک یا پرستار ابتدا پوست ساعد یا پشت شما را بررسی می‌کند و آن را با الکل تمیز می‌سازد.
سپس محل‌های مورد آزمایش را با استفاده از خودکار علامت‌گذاری و مشخص می‌کند. پس از آن، قطره‌های کوچکی از مواد حساسیت‌زای احتمالی روی نقاط تعیین‌شده قرار می‌گیرند. در مرحله بعد، لایه سطحی پوست به‌آرامی خراش داده می‌شود تا آلرژن بتواند وارد آن شود.
این روش مانند تزریق آمپول نیست و معمولاً باعث خونریزی نمی‌شود. در بیشتر موارد نیز درد قابل‌توجهی ندارد.
مراحل آزمون داخل‌جلدی
در آزمون داخل‌جلدی، پزشک یا پرستار مقدار کمی از آلرژن را با سوزن به زیر سطح پوست تزریق می‌کند.
چرا در آزمایش از مواد کنترل استفاده می‌شود؟
پزشک معمولاً از دو ماده کنترلی نیز استفاده می‌کند تا اطمینان یابد آزمایش به‌درستی عمل می‌کند و پاسخ طبیعی پوست و دستگاه ایمنی قابل ارزیابی است.
ماده کنترل اول هیستامین است؛ انتظار می‌رود پوست در پاسخ به آن واکنش نشان دهد. این واکنش نشان می‌دهد که پاسخ پوست به هیستامین طبیعی است.
ماده کنترل دوم محلول سالین یا سرم نمکی است که معمولاً نباید واکنش قابل‌توجهی ایجاد کند.
آزمایش چقدر طول می‌کشد؟
بهتر است برای انجام آزمایش حدود یک ساعت زمان در نظر بگیرید.
در آزمون خراش یا پرک پوستی و آزمون داخل‌جلدی، مرحله قرار دادن آلرژن‌ها و ایجاد پرک یا تزریق معمولاً حدود ۵ تا ۱۰ دقیقه طول می‌کشد. پس از آن، حدود ۱۵ دقیقه منتظر می‌مانید تا واکنش پوست بررسی شود.
مطالب بیشتری برای شما داریم
موضوع موردنظر خود را انتخاب کنید و به مجموعه‌ای از مطالب پزشکی و سلامت دسترسی داشته باشید.
آزمون پچ به زمان بیشتری نیاز دارد و معمولاً مستلزم دو بار مراجعه به پزشک است. وصله‌ها باید حدود ۴۸ ساعت روی پوست باقی بمانند، زیرا ممکن است واکنش به آلرژن با تأخیر ظاهر شود.
تفسیر نتایج آزمایش پوستی آلرژی
پس از انجام آزمون پرک پوستی یا آزمون داخل‌جلدی، پزشک معمولاً می‌تواند نتایج را در حدود ۲۰ دقیقه ارزیابی کند.
پزشک پوست را بررسی می‌کند تا مشخص شود در محل تماس با هر آلرژن چه واکنشی ایجاد شده است. سپس واکنش پوستی اندازه‌گیری و ثبت می‌شود تا در تشخیص وجود حساسیت به مواد مورد آزمایش کمک کند.
نتیجه مثبت آزمایش پوستی آلرژی
در نتیجه مثبت، برجستگی قرمز و نسبتاً برآمده‌ای روی پوست ایجاد می‌شود که در اصطلاح پزشکی به آن «وِیل» (Wheal) گفته می‌شود.
این برجستگی نشان می‌دهد که پوست در محل قرارگیری آلرژن واکنش نشان داده است. اندازه برجستگی نیز می‌تواند به پزشک در ارزیابی شدت پاسخ پوستی کمک کند. به‌طور کلی، برجستگی بزرگ‌تر ممکن است نشان‌دهنده پاسخ حساسیتی قوی‌تری به آن ماده باشد.
بااین‌حال، اندازه برجستگی به‌تنهایی تعیین‌کننده شدت علائم آلرژی یا شدت واکنش احتمالی فرد در مواجهه واقعی با آلرژن نیست و باید در کنار سابقه بالینی و علائم فرد تفسیر شود.
نتیجه منفی آزمایش پوستی آلرژی
در نتیجه منفی، پوست در محل آزمایش واکنش قابل‌مشاهده‌ای نشان نمی‌دهد. ظاهر پوست در آن محل باید مشابه محل کنترل سالین باشد.
چگونه برای آزمایش پوستی آلرژی آماده شویم؟
مجمودار می‌گوید:
«از بیماران می‌خواهیم برای آماده شدن جهت انجام آزمایش پوستی آلرژی، سه نکته را رعایت کنند. نخست، مصرف تمام آنتی‌هیستامین‌ها، اعم از داروهای تجویزی و بدون نسخه، معمولاً باید ۳ تا ۷ روز پیش از آزمایش متوقف شود، زیرا این داروها ممکن است در نتایج آزمایش اختلال ایجاد کنند. دوم، در ناحیه‌ای از پوست که قرار است آزمایش روی آن انجام شود، از لوسیون، کرم یا مرطوب‌کننده استفاده نکنند. سوم، در روز مراجعه لباس مناسبی بپوشند تا دسترسی به محل آزمایش آسان باشد.»
توجه: قطع آنتی‌هیستامین‌ها یا هر داروی دیگر باید با هماهنگی پزشک و مطابق دستور او انجام شود؛ بعضی داروها را نمی‌توان بدون ارزیابی پزشکی قطع کرد.
تمام داروهایی را که مصرف می‌کنید، از جمله داروهای بدون نسخه، به پزشک اطلاع دهید. برخی داروها ممکن است بر نتایج آزمایش تأثیر بگذارند؛ بنابراین پزشک مشخص می‌کند که کدام داروها و برای چه مدتی باید پیش از آزمایش کنار گذاشته شوند.
داروهایی که ممکن است بر نتایج آزمایش آلرژی تأثیر بگذارند عبارت‌اند از:
- آنتی‌هیستامین‌ها
- داروهای ضدافسردگی
- داروهای درمان سوزش سر دل و رفلاکس
- داروهای آسم
اگر قطع یک داروی خاص برای شما امکان‌پذیر نباشد، پزشک یا پرستار ممکن است روش آزمایش جداگانه‌ای را برای بررسی تأثیر آن دارو بر نتایج در نظر بگیرد.
خطرات و عوارض احتمالی آزمایش پوستی آلرژی
آزمایش پوستی ممکن است باعث تحریک خفیف پوست شود، اما بیشتر افراد آن را دردناک نمی‌دانند. در این آزمایش با موادی تماس پیدا می‌کنید که احتمال دارد به آن‌ها حساسیت داشته باشید؛ بااین‌حال، مقدار مواد مورد استفاده بسیار کم است.
واکنش‌های آلرژیک گسترده و درگیرکننده کل بدن در پی آزمایش پوستی نادر هستند. بااین‌حال، در صورت بروز هر یک از علائم زیر، فوراً به پزشک اطلاع دهید:
- تب
- احساس سبکی سر یا سرگیجه
- دشواری در تنفس
- بثورات پوستی گسترده
- تورم صورت، لب‌ها یا دهان
- دشواری در بلع
پس از انجام آزمایش پوستی آلرژی
پزشک یا پرستار عصاره‌های آلرژن و آثار جوهر خودکار را با الکل از روی پوست پاک می‌کند. برای کاهش خارش ممکن است استفاده از کرم کورتیکواستروئیدی ملایم، مانند کرم هیدروکورتیزون، توصیه شود.
اگر آزمون پچ انجام داده باشید، با وصله‌هایی روی پوست به خانه بازمی‌گردید. باید از خیس شدن محل‌های مورد آزمایش خودداری کنید؛ بنابراین تا زمان مراجعه مجدد، حمام کردن به شیوه‌ای که وصله‌ها خیس شوند و شنا کردن توصیه نمی‌شود.
چند روز بعد، در مراجعه مجدد به پزشک، پوست دوباره بررسی می‌شود تا مشخص شود آیا واکنش تأخیری ایجاد شده است یا خیر.
پزشک یا متخصص آلرژی از نتایج آزمایش برای تدوین برنامه درمانی مناسب استفاده می‌کند.
اگر نتایج واضح نباشند، ممکن است بررسی‌های بیشتری لازم باشد. در برخی افراد، انجام آزمایش خون یا «آزمون مواجهه» (Challenge Test) ضرورت پیدا می‌کند. در آزمون مواجهه، فرد تحت نظارت پزشکی در معرض مقدار کنترل‌شده‌ای از ماده حساسیت‌زا قرار می‌گیرد؛ برای مثال، ممکن است مقدار کمی از آن را استنشاق کند یا از راه خوراکی دریافت کند.
پس از شناسایی مواد حساسیت‌زا، می‌توانید اقداماتی را برای کاهش تماس با آن‌ها انجام دهید. برای مثال، اگر مایت‌های گردوغبار عامل ایجاد آلرژی باشند، استفاده از روکش‌های ضدآلرژی برای تشک می‌تواند به کاهش مواجهه با این موجودات کمک کند.
پزشک ممکن است داروهایی را برای کنترل علائم تجویز کند. تزریق‌های آلرژی یا ایمونوتراپی آلرژن نیز می‌توانند در برخی افراد مفید باشند؛ البته اثرگذاری این روش درمانی معمولاً به زمان بیشتری نیاز دارد.
نکات کلیدی
اگر علائم مداوم یا نگران‌کننده‌ای دارید که شما و پزشکتان احتمال می‌دهید ناشی از یک یا چند آلرژی باشند، ممکن است انجام آزمایش پوستی آلرژی توصیه شود.
در این آزمایش، مواد حساسیت‌زای احتمالی روی پوست قرار می‌گیرند یا به داخل آن تزریق می‌شوند تا واکنش پوست بررسی شود. آزمایش‌های پوستی آلرژی معمولاً درد قابل‌توجهی ندارند و در بسیاری از موارد می‌توان نتایج اولیه آن‌ها را در همان روز مشخص کرد.
پرسش‌های متداول درباره آزمایش پوستی آلرژی
آیا هزینه آزمایش پوستی آلرژی تحت پوشش بیمه است؟
این موضوع به نوع بیمه درمانی، میزان فرانشیز و سایر شرایط بیمه‌نامه بستگی دارد. بهتر است پیش از انجام آزمایش، از شرکت بیمه خود درباره خدمات و هزینه‌های تحت پوشش استعلام بگیرید.
چگونه می‌توانم در خانه حساسیت پوستی خود را آزمایش کنم؟
کیت‌هایی در بازار عرضه می‌شوند که ادعا می‌کنند امکان انجام آزمایش آلرژی در خانه را فراهم می‌کنند. بااین‌حال، نتایج این کیت‌ها قابل‌اعتماد نیستند. به همین دلیل، مراجعه به پزشک و انجام آزمایش پوستی در شرایط مناسب، گزینه مطمئن‌تری است.
آزمایش پوستی آلرژی چقدر درد دارد؟
ممکن است هنگام انجام آزمایش، احساس نیش یا سوزش خفیفی داشته باشید و پوست شما دچار خارش شود. میزان ناراحتی در افراد مختلف متفاوت است، اما بیشتر افراد این آزمایش را دردناک نمی‌دانند.
دقت آزمایش پوستی آلرژی چقدر است؟
آزمایش پوستی آلرژی روش مفیدی برای شناسایی مواد حساسیت‌زاست؛ بااین‌حال، نتیجه آن به موادی محدود می‌شود که در آزمایش بررسی شده‌اند. بنابراین، منفی بودن نتیجه به این معنی نیست که فرد به هیچ ماده دیگری حساسیت ندارد.
هیچ آزمایشی دقت صددرصدی ندارد. علاوه بر این، تفسیر صحیح نتایج به دانش و تجربه فرد انجام‌دهنده آزمایش وابسته است.
اگر آزمایش اولیه نتواند علت علائم آلرژی را مشخص کند، اما همچنان احتمال آلرژی وجود داشته باشد، ممکن است انجام آزمایش‌های تکمیلی ضروری باشد.
