انچه در این مطلب خواهید خواند
چچشم از بخشهای مختلفی تشکیل شده است. یکی از این بخشها شبکیه (Retina) است که حاوی سلولهای عصبی تخصصیافتهای میباشد که به نور پاسخ میدهند. ماکولا بخشی از این شبکه عصبی است که در مرکز شبکیه قرار دارد و نقش بسیار مهمی در ایجاد حداکثر حدت بینایی و فراهم کردن دید مرکزی واضح ایفا میکند.
گاهی اوقات ماکولا دچار تجمع مایع شده و متورم میشود. بهطور کلی، هرگاه یک بافت به دلیل تجمع مایع متورم شود، این حالت ادم (Edema) نامیده میشود. هنگامی که ماکولا بهطور خاص دچار تورم ناشی از تجمع مایع گردد، این مایع معمولاً بهصورت الگوی کیستمانند جمع میشود. به همین دلیل، این وضعیت ادم ماکولای کیستویید نامیده میشود.
علل ادم ماکولای سیستوئید
علل ادم ماکولای کیستویید
ادم ماکولای کیستویید علل شناختهشده متعددی دارد، از جمله:
- جراحیهای چشمی، بهویژه جراحی آبمروارید یا درمانهای مربوط به جداشدگی شبکیه
- دژنراسیون ماکولا وابسته به سن
- انسداد وریدهای شبکیه
- التهاب داخل چشمی
- آسیب یا ضربه به چشم
- عوارض جانبی برخی داروها
علل دیگری نیز میتوانند باعث بروز این بیماری شوند، از جمله رتینیت پیگمنتوزا، دیابت و یووئیت.
رتینیت پیگمنتوزا (Retinitis Pigmentosa)
رتینیت پیگمنتوزا به گروهی از بیماریهای نادر چشمی اطلاق میشود که باعث تخریب تدریجی سلولهای شبکیه و در نهایت کاهش بینایی میشوند. این بیماریها معمولاً منشأ ژنتیکی دارند و علائم آنها اغلب از دوران کودکی آغاز میشود.
دیابت
ادم ماکولای دیابتی (Diabetic Macular Edema – DME) میتواند در بیماران مبتلا به دیابت منجر به کاهش بینایی شود. شدت آن از بیعلامتی کامل تا کاهش شدید بینایی متغیر است. یکی از ویژگیهای تشخیصی آن، افزایش ضخامت شبکیه در مرکز فووئا است.
یووئیت (Uveitis)
یووئیت به التهاب داخل چشم گفته میشود که معمولاً در اثر پاسخ سیستم ایمنی به عفونت ایجاد میگردد. این حالت میتواند به دلیل عفونت چشمی یا واکنش اشتباه سیستم ایمنی علیه بافتهای سالم چشم باشد. علائم شایع یووئیت شامل درد، کاهش بینایی و قرمزی چشم است.
مهمترین عامل خطر ادم ماکولای کیستویید
جراحی آبمروارید اصلیترین عامل خطر برای بروز ادم ماکولای کیستویید محسوب میشود. در واقع، حدود ۱ تا ۳ درصد از بیمارانی که تحت عمل برداشت آبمروارید قرار میگیرند، دچار کاهش بینایی ناشی از این عارضه میشوند.
همچنین افرادی که در یک چشم دچار این اختلال شدهاند، خطر بالاتری برای درگیری چشم مقابل دارند. با این حال، بیشتر بیماران با درمان مناسب و پیگیری منظم، بینایی خود را بازیابی میکنند.
علائم ادم ماکولا سیستوئید
علائم اصلی این بیماری عبارتاند از:
- تاری دید
- کاهش تدریجی بینایی
سایر علائم ممکن شامل موارد زیر است:
- اجسام هنگام نگاه مستقیم موجدار یا کج به نظر میرسند.
- اجسام از یک چشم نسبت به چشم دیگر بزرگتر یا کوچکتر دیده میشوند.
- کدر شدن یا کاهش شفافیت رنگها
در مراحل اولیه، بهویژه زمانی که فقط یک چشم درگیر باشد، علائم ممکن است مورد توجه قرار نگیرند. برخی بیماران تنها دچار تاری خفیف دید میشوند، در حالی که در موارد شدیدتر ممکن است کاهش قابلتوجه دید مرکزی ایجاد شود. شدت علائم به میزان پیشرفت بیماری بستگی دارد.سانی که این اختلال را در یک چشم خود دارند، خطر ابتلا به آن در چشم دوم نیز افزایش مییابد. با وجود این خطر، اکثر بیمارانی که تحت درمان و مراقبت قرار میگیرند، بینایی خود را بازیابی میکنند. ضعیت شما بستگی دارد.
تشخیص ادم سیستوئید ماکولا
سه روش اصلی برای تشخیص این بیماری وجود دارد:
۱. توموگرافی انسجام نوری (OCT)
OCT یکی از بهترین و دقیقترین روشهای تشخیصی برای ادم ماکولای کیستویید است. این روش غیرتهاجمی با استفاده از نور، تصاویر مقطعی با وضوح بالا از شبکیه ایجاد میکند و وجود کیستها و تورم ماکولا را نشان میدهد.
۲. معاینه شبکیه با مردمک گشادشده
در این روش از یک لنز مخصوص برای مشاهده ماکولا و شناسایی کیستها استفاده میشود. اگرچه ممکن است بیماری با این روش تشخیص داده شود، اما در برخی موارد نیز ممکن است از دید پنهان بماند.
۳. آنژیوگرافی فلورسئین
در این تست، با استفاده از سیستم تصویربرداری ویژه، نشت عروق خونی شبکیه و نشانههای ادم ماکولای کیستویید بررسی میشود.
درمان ادم ماکولا سیستوئید
پیشآگهی ادم ماکولای کیستویید معمولاً خوب است. نوع درمان به علت زمینهای بیماری بستگی دارد.
در اغلب موارد، تورم شبکیه با قطرههای چشمی کاهنده التهاب و ادم درمان میشود. در موارد شدیدتر، ممکن است درمانهای زیر توصیه شوند:
- تزریق دارو داخل چشم
- درمان لیزری
- مداخلات جراحی
درمان جراحی شامل لیزر فوتوکوآگولاسیون است که در آن با استفاده از منبع نور قوی، بافتهای غیرطبیعی منعقد میشوند. در ادم ماکولای دیابتی، ویترکتومی میتواند به بهبود جذب ادم کمک کند. در مواردی که علت بیماری التهاب باشد، معمولاً از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) استفاده میشود.
پیگیری و مراقبت
در صورت شک به ادم ماکولای کیستویید، مراجعه به پزشک ضروری است. تنها پزشک میتواند درمان مناسب را توصیه کند و در صورت لزوم بیمار را به فوقتخصص شبکیه ارجاع دهد.
شناسایی علت زمینهای بیماری نقش کلیدی در درمان مؤثر دارد. اگرچه درمان ممکن است زمانبر باشد، اما خوشبختانه در بیشتر موارد، حدت بینایی پس از درمان بهبود مییابد.
پس از درمان موفق، ویزیتهای سالانه برای اطمینان از عدم عود بیماری توصیه میشود.
