آنچه در این مطلب خواهید خواند
سینوزیت چیست؟
سینوزیت به معنای التهاب یا تورم بافت پوشاننده سینوس‌هاست. سینوس‌ها مخاط تولید می‌کنند؛ مخاطی که سطح داخلی بینی را مرطوب نگه می‌دارد و به محافظت از دستگاه تنفسی در برابر گردوغبار، مواد حساسیت‌زا و آلاینده‌ها کمک می‌کند.
سینوس‌های سالم با هوا پر شده‌اند. اما هنگامی که مجاری خروجی آن‌ها مسدود و سینوس‌ها از مایع پر می‌شوند، میکروب‌ها می‌توانند در این محیط رشد کنند و موجب عفونت شوند.
عوامل و شرایطی که ممکن است باعث انسداد سینوس‌ها شوند عبارت‌اند از:
- سرماخوردگی معمولی
- رینیت آلرژیک: التهاب و تورم پوشش داخلی بینی در اثر تماس با مواد حساسیت‌زا
- پولیپ‌های بینی: زائده‌های کوچک بافتی در پوشش داخلی بینی
- انحراف تیغه بینی: وضعیتی که در آن تیغه جداکننده دو حفره بینی از خط وسط منحرف شده است.
سینوس‌ها چه هستند و در کجا قرار دارند؟
سینوس‌ها فضاهای توخالی و پر از هوا در استخوان‌های جمجمه هستند. انسان چهار جفت سینوس دارد؛ یعنی در مجموع هشت سینوس. این سینوس‌ها در نواحی زیر قرار گرفته‌اند:
- بالای چشم‌ها
- بین چشم‌ها
- پشت بینی
- زیر چشم‌ها و در عمق استخوان‌های گونه
انواع سینوزیت
سینوزیت انواع مختلفی دارد. پزشک معمولاً با توجه به مدت‌زمانی که علائم وجود داشته‌اند، نوع سینوزیت را مشخص می‌کند. علت ایجاد بیماری نیز در تعیین نوع آن اهمیت دارد.
۱. سینوزیت حاد
سینوزیت حاد معمولاً در اثر سرماخوردگی و یک عفونت ویروسی ایجاد می‌شود. علائم معمولاً طی ۱۰ روز بهبود پیدا می‌کنند، اما ممکن است تا چهار هفته ادامه داشته باشند.
علائم این بیماری عبارت‌اند از:
- گرفتگی بینی: احساس انسداد بینی که تنفس از راه آن را دشوار می‌کند.
- ترشحات غلیظ سبز یا زردرنگ: این ترشحات ممکن است از بینی خارج شوند یا در پشت بینی به سمت حلق جریان پیدا کنند؛ حالتی که به آن «ترشحات پشت‌بینی» گفته می‌شود.
- درد، فشار، تورم و حساسیت به لمس در اطراف سینوس‌ها: این علائم ممکن است هنگام خم شدن به جلو تشدید شوند.
سایر علائم احتمالی شامل سردرد، احساس فشار در گوش، سرفه و دیگر نشانه‌های ناخوشایند است.
۲. سینوزیت مزمن
سینوزیت مزمن می‌تواند علائمی مشابه سینوزیت حاد ایجاد کند، اما مدت‌زمان بیشتری ادامه می‌یابد. زمانی که علائم دست‌کم سه ماه طول کشیده باشند، ممکن است تشخیص سینوزیت مزمن مطرح شود.
علت دقیق سینوزیت مزمن همیشه مشخص نیست. بااین‌حال، عوامل متعددی احتمال ابتلا به آن را افزایش می‌دهند، از جمله:
- پولیپ‌های بینی یا زائده‌های کوچک داخل بینی
- انحراف تیغه بینی؛ در این وضعیت، استخوان و غضروف جداکننده دو حفره بینی به یک سمت منحرف شده‌اند. این مشکل اغلب در پی آسیب یا ضربه ایجاد می‌شود.
- آلرژی‌ها
- عفونت‌های مکرر دستگاه تنفسی
- بیماری‌های مؤثر بر سیستم ایمنی، مانند فیبروز کیستیک و عفونت HIV
۳. سینوزیت تحت‌حاد
سینوزیت تحت‌حاد از نظر مدت‌زمان بین سینوزیت حاد و مزمن قرار می‌گیرد. اگر علائم سینوزیت بیش از چهار هفته و کمتر از ۱۲ هفته ادامه داشته باشند، بیماری در گروه سینوزیت تحت‌حاد طبقه‌بندی می‌شود.
علائم این نوع سینوزیت ممکن است نسبت به علائم سینوزیت حاد شدت کمتری داشته باشند.
۴. سینوزیت عودکننده
ابتلا به سینوزیت حاد به‌صورت گاه‌به‌گاه موضوع غیرمعمولی نیست؛ زیرا این بیماری اغلب همراه با سرماخوردگی بروز می‌کند. بااین‌حال، در برخی افراد علائم پس از بهبود دوباره ظاهر می‌شوند.
اگر فرد در طول یک سال چهار بار یا بیشتر به سینوزیت حاد مبتلا شود، این وضعیت سینوزیت عودکننده نامیده می‌شود.
برخی از عوامل خطر سینوزیت مزمن، احتمال ابتلا به سینوزیت عودکننده را نیز افزایش می‌دهند. از جمله این عوامل می‌توان به پولیپ بینی، انحراف تیغه بینی و سایر ناهنجاری‌های ساختاری در داخل یا اطراف سینوس‌ها اشاره کرد.
استنشاق مداوم دود دخانیات یا سایر مواد محرک موجود در هوا نیز ممکن است خطر عود سینوزیت را افزایش دهد.
علاوه بر این، سینوزیت می‌تواند احتمال بروز عفونت باکتریایی را افزایش دهد و در نتیجه زمینه را برای تکرار حملات سینوزیت فراهم کند.
۵. سینوزیت قارچی
قارچ‌ها گروهی از موجودات زنده هستند که کپک‌ها و برخی قارچ‌های قابل مشاهده مانند قارچ‌های خوراکی را نیز شامل می‌شوند. این موجودات اندازه‌های متفاوتی دارند و ذرات بسیار ریز آن‌ها ممکن است از طریق تنفس وارد دستگاه تنفسی شوند. در برخی موارد، ورود قارچ‌ها می‌تواند به عفونت قارچی سینوس‌ها منجر شود.
سینوزیت قارچی به دو گروه اصلی تقسیم می‌شود:
- سینوزیت قارچی تهاجمی: این عفونت‌ها نادر هستند، اما می‌توانند به چشم‌ها، مغز و سایر نواحی گسترش پیدا کنند و حتی مرگبار باشند.
- سینوزیت قارچی غیرتهاجمی: این نوع شایع‌تر است و معمولاً به ناحیه بینی و سینوس‌ها محدود می‌شود.
یکی از انواع شایع سینوزیت قارچی، رینوسینوزیت قارچی آلرژیک است. این بیماری در اثر واکنش آلرژیک به قارچ‌هایی ایجاد می‌شود که در داخل بینی مستقر شده‌اند.
علائم آن ممکن است مشابه سایر انواع سینوزیت باشد. بااین‌حال، در افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، علائم متفاوت و گاهی بسیار شدید می‌شوند، از جمله:
- تغییرات رفتاری و اختلال در عملکرد مغز، مانند دشواری در تفکر واضح و منظم
- تغییر رنگ پوست، به‌گونه‌ای که پوست بسیار رنگ‌پریده یا سیاه شود
- بی‌حسی صورت
- بیرون‌زدگی کره چشم از حدقه که «پروپتوز» نامیده می‌شود
- تورم شدید اطراف چشم‌ها و گونه‌ها
- تغییرات بینایی، از جمله کاهش بینایی یا نابینایی
۶. سینوزیت آلرژیک
گردوغبار، گرده گیاهان، دود و سایر محرک‌های محیطی که از طریق تنفس وارد بدن می‌شوند، می‌توانند باعث تحریک و التهاب سینوس‌ها شوند.
بسیاری از علائم سینوزیت آلرژیک مشابه علائم سایر انواع سینوزیت هستند؛ اما این نوع سینوزیت می‌تواند نشانه‌ای مشخص داشته باشد: خارش بینی، چشم‌ها و گلو.
شدت علائم ممکن است با تغییر فصل‌ها و تغییر میزان مواد حساسیت‌زا در هوا، افزایش یا کاهش پیدا کند.
۷. پان‌سینوزیت
معمولاً عفونت سینوس‌ها فقط یک یا دو جفت از سینوس‌ها را درگیر می‌کند، نه هر چهار جفت را. اما گاهی ممکن است تمام سینوس‌ها به‌طور هم‌زمان دچار عفونت شوند. به این وضعیت پان‌سینوزیت گفته می‌شود.
۸. تفاوت سینوزیت باکتریایی و ویروسی
سینوزیت ویروسی و باکتریایی هر دو می‌توانند علائمی مشابه ایجاد کنند؛ اما علت آن‌ها متفاوت است و رویکرد درمانی یکسانی ندارند.
همان‌طور که گفته شد، بیشتر موارد سینوزیت در ارتباط با سرماخوردگی و در اثر ویروس‌ها ایجاد می‌شوند. برای عفونت ویروسی معمول سرماخوردگی، درمانی که مستقیماً ویروس را از بین ببرد وجود ندارد؛ بنابراین معمولاً باید اجازه داد بیماری دوره خود را طی کند. علائم اغلب پس از پنج روز تا یک هفته شروع به کاهش می‌کنند.
در مقابل، عفونت باکتریایی سینوس‌ها ممکن است مدت بیشتری ادامه یابد؛ اغلب حدود یک هفته تا ۱۰ روز. برای کاهش علائم آن می‌توان از روش‌های مشابه سینوزیت ویروسی استفاده کرد، اما در برخی موارد، به‌جای بهبود، علائم پس از حدود هفت روز تشدید می‌شوند.
در چنین شرایطی مراجعه به پزشک اهمیت دارد. ممکن است برای از بین بردن باکتری عامل عفونت، مصرف آنتی‌بیوتیک ضروری باشد.
نکته مهم: آنتی‌بیوتیک‌ها بر عفونت‌های باکتریایی اثر می‌گذارند و برای درمان عفونت‌های ویروسی، از جمله سینوزیت ویروسی، مؤثر نیستند.
گاهی این دو نوع عفونت به دنبال یکدیگر اتفاق می‌افتند. برای مثال، ممکن است بیماری با یک عفونت ویروسی آغاز شود و حدود یک هفته بعد، عفونت باکتریایی نیز به آن اضافه شود.
علت احتمالی این اتفاق آن است که عفونت اولیه، عملکرد مخاط را در به دام انداختن و دفع عوامل آسیب‌رسان، از جمله باکتری‌ها، مختل می‌کند.
تفاوت سینوزیت و عفونت سینوس چیست؟
این دو اصطلاح اغلب به‌جای یکدیگر استفاده می‌شوند، اما از نظر علمی دقیقاً یکسان نیستند؛ هرچند معمولاً با یکدیگر ارتباط دارند.
سینوزیت که گاهی «رینوسینوزیت» نیز نامیده می‌شود، به التهاب و تورم پوشش داخلی سینوس‌ها اشاره دارد.
در مقابل، عفونت سینوس به وجود یک عامل عفونی در سینوس‌ها گفته می‌شود. در حدود ۹۰ درصد موارد، عفونت‌های سینوسی ناشی از ویروس‌ها هستند و این عفونت‌ها معمولاً باعث التهاب و تورم می‌شوند.
بااین‌حال، همیشه برای ایجاد سینوزیت وجود عفونت ضروری نیست. برای مثال، آلرژی نیز می‌تواند موجب التهاب و تورم پوشش داخلی سینوس‌ها شود، بدون آنکه عفونتی وجود داشته باشد.
چه افرادی به سینوزیت مبتلا می‌شوند؟
سینوزیت بیماری نسبتاً شایعی است.
احتمال ابتلا به سینوزیت در شرایط زیر افزایش می‌یابد:
- تورم داخل بینی، برای مثال در اثر سرماخوردگی
- انسداد مجاری تخلیه ترشحات سینوس‌ها
- تفاوت‌های ساختاری که باعث تنگ شدن این مجاری می‌شوند
- پولیپ‌های بینی
- نقص سیستم ایمنی یا مصرف داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی
در کودکان، عوامل زیر نیز می‌توانند در ایجاد سینوزیت نقش داشته باشند:
- آلرژی‌ها
- ابتلا به عفونت‌هایی که از کودکان دیگر در مهدکودک یا مدرسه منتقل می‌شوند
- استفاده از پستانک
- شیر خوردن از شیشه در حالت خوابیده به پشت
- قرار گرفتن در معرض دود در محیط
در بزرگسالان، عفونت‌ها و مصرف دخانیات از مهم‌ترین عواملی هستند که احتمال ابتلا به سینوزیت را افزایش می‌دهند.
علائم سینوزیت
علائم سینوزیت ممکن است تا ۱۲ هفته یا حتی بیشتر ادامه داشته باشند. این علائم عبارت‌اند از:
- احساس گرفتگی یا پری در صورت
- انسداد مجاری بینی
- وجود ترشحات چرکی در حفره بینی
- تب
- آبریزش بینی یا خروج ترشحات تغییررنگ‌یافته از پشت بینی به سمت حلق
سایر علائم احتمالی عبارت‌اند از سردرد، بوی نامطبوع دهان، دندان‌درد و احساس خستگی مداوم.
البته بیماری‌های مختلفی می‌توانند علائم مشابهی ایجاد کنند. بنابراین، برای مشخص شدن اینکه آیا علت این علائم سینوزیت است یا بیماری دیگری، معاینه و ارزیابی پزشکی ضروری است.
سردرد ناشی از سینوزیت
سردرد مرتبط با سینوزیت معمولاً به شکل دردی مبهم و مداوم در اطراف سینوس‌های درگیر احساس می‌شود. این درد ممکن است در پشت چشم‌ها، ناحیه استخوان‌های گونه، پیشانی یا اطراف پل بینی وجود داشته باشد.
درد معمولاً هنگام حرکت ناگهانی سر یا خم شدن به جلو تشدید می‌شود. تغییرات ناگهانی دما نیز ممکن است شدت درد را افزایش دهند.
سایر ویژگی‌های احتمالی این سردرد عبارت‌اند از:
- شدیدتر بودن درد در ساعات صبح
- حساسیت به لمس در ناحیه صورت
این نوع سردرد ممکن است تا زمان برطرف شدن عفونت یا التهاب زمینه‌ای سینوس‌ها ادامه پیدا کند.
سینوزیت چه مدت طول می‌کشد؟
برای تشخیص سینوزیت مزمن، علائم باید دست‌کم ۱۲ هفته، یعنی حدود سه ماه، ادامه داشته باشند. متأسفانه در برخی افراد، علائم ممکن است بسیار طولانی‌تر باقی بمانند.
برخی مطالعات نشان داده‌اند که علائم سینوزیت مزمن ممکن است بیش از یک دهه ادامه پیدا کنند. علائم می‌توانند به‌تدریج کاهش یابند، اما همیشه به‌طور کامل از بین نمی‌روند.
آیا سینوزیت مسری است؟
خودِ سینوزیت از فردی به فرد دیگر منتقل نمی‌شود؛ بنابراین، التهاب سینوس‌ها به‌خودی‌خود بیماری مسری محسوب نمی‌شود. بااین‌حال، عامل ایجادکننده سینوزیت ممکن است قابل انتقال باشد.
همان‌طور که گفته شد، بسیاری از موارد سینوزیت با سرماخوردگی و عفونت‌های ویروسی ارتباط دارند. ویروس‌های عامل سرماخوردگی می‌توانند از طریق قطرات تنفسی منتقل شوند؛ یعنی ذراتی که هنگام عطسه، سرفه و حتی صحبت کردن از بینی و دهان خارج می‌شوند.
برخی باکتری‌هایی نیز که می‌توانند باعث سینوزیت شوند، قابلیت انتقال دارند. برای مثال، Streptococcus pneumoniae یا پنوموکوک می‌تواند در برخی موارد موجب بیماری‌هایی مانند ذات‌الریه، مننژیت و سپسیس شود. این باکتری ممکن است از طریق تماس نزدیک یا لمس اشیای آلوده منتقل شود.
درمان سینوزیت
اگرچه داروها می‌توانند به کاهش علائم کمک کنند، بسیاری از موارد سینوزیت بدون نیاز به درمان دارویی خاص، خودبه‌خود بهبود می‌یابند. در افرادی که به‌طور مکرر به سینوزیت مبتلا می‌شوند، برخی اقدامات پیشگیرانه نیز می‌توانند احتمال بروز مجدد بیماری را کاهش دهند.
انتخاب روش درمان به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ از جمله علت ایجاد سینوزیت و مدت‌زمان تداوم علائم.
برای مثال، سینوزیت ناشی از عفونت باکتریایی ممکن است به آنتی‌بیوتیک نیاز داشته باشد، اما همه موارد به این درمان احتیاج ندارند.
اگر سینوزیت در پی سرماخوردگی ایجاد شده باشد، ممکن است استراحت، گذشت زمان و استفاده از داروهای بدون نسخه برای تسکین علائم کافی باشند. در مقابل، اگر علائم بیش از سه ماه ادامه داشته باشند و بیماری مزمن شده باشد، ممکن است به درمان‌های پیچیده‌تر نیاز باشد.
مطالب بیشتری برای شما داریم
موضوع موردنظر خود را انتخاب کنید و به مجموعه‌ای از مطالب پزشکی و سلامت دسترسی داشته باشید.
داروهای مورد استفاده در سینوزیت
۱. آنتی‌بیوتیک‌ها
اگر پزشک احتمال دهد که عفونت باکتریایی عامل سینوزیت است، ممکن است آنتی‌بیوتیک تجویز کند. در سینوزیت حاد، دوره مصرف این داروها معمولاً ۱۰ تا ۱۴ روز است؛ در سینوزیت مزمن ممکن است درمان طولانی‌تر باشد.
آنتی‌بیوتیک‌ها فقط برای عفونت‌های باکتریایی مؤثر هستند و در سینوزیت ناشی از ویروس‌ها یا سایر علل غیر‌باکتریایی کمکی نمی‌کنند.
۲. داروهای مسکن
بسیاری از افراد مبتلا به سینوزیت برای کاهش درد و ناراحتی از مسکن‌های بدون نسخه مانند ایبوپروفن یا استامینوفن استفاده می‌کنند.
این داروها باید مطابق دستورالعمل درج‌شده روی بسته‌بندی مصرف شوند و نباید بیش از ۱۰ روز بدون ارزیابی پزشکی مورد استفاده قرار گیرند. برای انتخاب داروی مناسب و بررسی موارد منع مصرف، بهتر است با پزشک مشورت شود.
۳. دستگاه زیست‌الکترونیکی سینوس
این دستگاه با استفاده از جریان‌های الکتریکی بسیار ضعیف، رشته‌های عصبی ناحیه سینوس‌ها را تحریک می‌کند. برخی از این دستگاه‌ها بدون نسخه عرضه می‌شوند و هدف از استفاده از آن‌ها کاهش التهاب سینوس‌ها، درد و گرفتگی بینی است.
۴. داروهای ضداحتقان
داروهای ضداحتقان به کاهش احتقان و تجمع ترشحات کمک می‌کنند. برخی از آن‌ها به شکل اسپری بینی و برخی دیگر به شکل قرص عرضه می‌شوند.
استفاده از اسپری‌های ضداحتقان بینی برای بیش از سه روز متوالی ممکن است به تشدید گرفتگی بینی منجر شود. بنابراین، رعایت دستورالعمل مصرف اهمیت دارد.
۵. داروهای ضدآلرژی
در بسیاری از موارد، آلرژی کنترل‌نشده می‌تواند در ایجاد یا تداوم علائم سینوزیت نقش داشته باشد.
اگر تاکنون تشخیص آلرژی برای شما مطرح نشده است، پزشک ممکن است انجام بررسی‌های آلرژی را پیشنهاد کند. در صورت تأیید آلرژی، داروهایی مانند آنتی‌هیستامین‌ها و پرهیز از عوامل محرک می‌توانند به کنترل علائم کمک کنند.
یکی دیگر از گزینه‌ها، درمان ایمنی‌درمانی آلرژی است؛ روشی طولانی‌مدت که با هدف کاهش تدریجی حساسیت بدن به مواد آلرژی‌زا انجام می‌شود. این درمان ممکن است به شکل تزریق آلرژن یا ایمنی‌درمانی زیرزبانی انجام شود.
در روش زیرزبانی، دارو در زیر زبان قرار می‌گیرد تا حل شود و جذب گردد.
۶. کورتیکواستروئیدها
در برخی موارد، پزشک ممکن است داروهای کورتیکواستروئیدی داخل بینی را برای کاهش التهاب و تورم پوشش داخلی بینی و سینوس‌ها تجویز کند.
در موارد شدید یا مقاوم سینوزیت مزمن، ممکن است مصرف کورتیکواستروئیدهای خوراکی نیز ضرورت پیدا کند.
۷. داروهای بیولوژیک
در بعضی بیماران، به‌ویژه مبتلایان به رینوسینوزیت مزمن همراه با پولیپ بینی (CRSwNP)، پزشک ممکن است درمان با داروهای بیولوژیک را در نظر بگیرد.
از جمله این داروها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- دوپیلوماب (Dupixent)
- اومالیزوماب (Xolair)
- مپولیزوماب (Nucala)
تِزِپِلولوماب (Tezspire) نیز ممکن است در برخی موارد التهاب سینوس‌ها یا پولیپ بینی مورد استفاده قرار گیرد.
در بیماران مبتلا به رینوسینوزیت قارچی آلرژیک، دوپیلوماب تنها داروی بیولوژیکی است که برای این بیماری تأییدیه سازمان غذا و دارو (FDA) را دارد.
درمان‌های خانگی سینوزیت
اگرچه داروها می‌توانند در تسکین علائم مؤثر باشند، بسیاری از موارد سینوزیت خودبه‌خود بهبود می‌یابند. برخی اقدامات خانگی نیز ممکن است به کاهش ناراحتی و گرفتگی بینی کمک کنند.
۱. افزایش رطوبت محیط
در اتاق‌هایی که زمان زیادی را در آن‌ها سپری می‌کنید، می‌توانید از دستگاه رطوبت‌ساز استفاده کنید. تمیز کردن منظم دستگاه مطابق دستورالعمل سازنده ضروری است.
۲. استنشاق بخار آب
می‌توانید دوش آب گرم را باز کنید و مدتی در حمام بنشینید یا بخار آب گرم، اما نه بیش از حد داغ، را استنشاق کنید.
بخار ممکن است به کاهش احساس گرفتگی و ناراحتی ناشی از احتقان مجاری بینی کمک کند. از استنشاق بخار آب بسیار داغ باید خودداری کرد، زیرا خطر سوختگی وجود دارد.
۳. استفاده از کمپرس گرم
قرار دادن یک حوله گرم و مرطوب روی صورت ممکن است به کاهش احساس فشار و ناراحتی در اطراف بینی و سینوس‌ها کمک کند.
۴. شست‌وشوی بینی و سینوس‌ها با محلول نمکی
شست‌وشوی بینی که با عنوان «آبیاری بینی» نیز شناخته می‌شود، روشی خانگی برای پاک‌سازی مجاری بینی از ترشحات است و می‌تواند به‌طور موقت علائم را کاهش دهد.
یکی از ابزارهای مورد استفاده برای این کار، ظرفی به نام «نتی‌پات» است. در این روش، محلول نمکی به‌آرامی وارد سوراخ‌های بینی می‌شود. محلول به رقیق شدن مخاط و خروج آسان‌تر ترشحات کمک می‌کند.
با وجود سادگی این روش، رعایت نکات ایمنی ضروری است.
شست‌وشوی بینی در شرایط زیر ممکن است مناسب نباشد:
- وجود عفونت گوش
- احساس فشار در یک گوش یا هر دو گوش
- انسداد کامل یکی از سوراخ‌های بینی
- سابقه جراحی گوش یا سینوس‌ها
در چنین شرایطی، پیش از انجام شست‌وشوی بینی باید با پزشک مشورت کرد.
برای تهیه محلول شست‌وشوی بینی از چه آبی استفاده کنیم؟
می‌توان محلول نمکی را در خانه از ترکیب آب و نمک مناسب تهیه کرد، اما نباید از آب معمولی شیر برای شست‌وشوی بینی استفاده کرد.
آب شیر ممکن است حاوی مقادیر اندکی از میکروب‌ها، آفت‌کش‌ها یا سایر مواد ناخواسته باشد. برخی از این عوامل، حتی اگر بلعیدن آب آلوده به آن‌ها خطری ایجاد نکند، در صورت ورود به بینی ممکن است عفونت‌های بسیار شدید و حتی مرگبار به وجود آورند.
برای شست‌وشوی بینی باید از یکی از انواع آب زیر استفاده شود:
- آب مقطر
- آب دارای برچسب «استریل»
- آبی که به مدت سه تا پنج دقیقه جوشانده شده و سپس تا رسیدن به دمای ولرم خنک شده باشد؛ این آب باید در ظرف دربسته نگهداری و حداکثر طی ۲۴ ساعت مصرف شود.
- آب تصفیه‌شده با فیلتری که استاندارد NSF/ANSI 53 یا NSF/ANSI 58 را داشته باشد.
در تهیه و استفاده از محلول شست‌وشو باید دستورالعمل‌های بهداشتی و ایمنی رعایت شوند.
۵. نوشیدن مایعات کافی
نوشیدن مایعات کافی به رقیق شدن مخاط کمک می‌کند و می‌تواند خروج ترشحات و کاهش گرفتگی سینوس‌ها را آسان‌تر کند.
بهتر است مصرف الکل محدود یا از آن اجتناب شود؛ زیرا ممکن است التهاب و تورم را تشدید کند.
۶. استراحت کافی
هنگام ابتلا به عفونت سینوس‌ها، بهتر است فعالیت‌های روزمره را کاهش دهید، خواب کافی داشته باشید و به بدن فرصت دهید تا روند بهبود را طی کند.
جراحی سینوس‌ها
اگر داروهای بدون نسخه و داروهای تجویزشده نتوانند علائم سینوزیت مزمن را به‌اندازه کافی کنترل کنند، ممکن است جراحی سینوس‌ها ضرورت پیدا کند.
روش جراحی با توجه به عاملی انتخاب می‌شود که مانع تخلیه طبیعی ترشحات سینوس‌ها شده است. این عامل ممکن است یک ناهنجاری ساختاری، مانند انحراف تیغه بینی، پولیپ یا عفونت قارچی باشد.
انواع اصلی جراحی‌های مرتبط با سینوس‌ها عبارت‌اند از:
۱. جراحی آندوسکوپی سینوس
در این روش، پزشک لوله‌ای باریک را که در انتهای آن دوربین و منبع نور قرار دارد، وارد بینی می‌کند. این وسیله که «آندوسکوپ» نامیده می‌شود، امکان مشاهده دقیق ساختارهای داخلی بینی و سینوس‌ها را فراهم می‌کند.
سپس جراح با استفاده از ابزارهای ظریف، عامل ایجادکننده مشکل را برطرف می‌کند. بسته به شرایط بیمار، ممکن است بخشی از بافت یا استخوان برداشته شود، پولیپ‌ها خارج شوند یا بافت درگیر با عفونت قارچی درمان و پاک‌سازی شود.
۲. سپتوپلاستی یا اصلاح انحراف تیغه بینی
سپتوپلاستی جراحی‌ای است که برای اصلاح انحراف تیغه بینی انجام می‌شود. در این عمل، استخوان یا غضروف تیغه بینی تغییر شکل داده می‌شود و در صورت نیاز، بخشی از آن برداشته می‌شود.
این جراحی را می‌توان هم‌زمان با جراحی آندوسکوپی سینوس انجام داد.
۳. سینوپلاستی با بالون
در این روش، پزشک یک لوله باریک و انعطاف‌پذیر به نام کاتتر را وارد بینی می‌کند و آن را تا محل انسداد مجاری سینوس پیش می‌برد.
در انتهای کاتتر یک بالون کوچک وجود دارد که در محل موردنظر باد می‌شود و سپس خالی می‌گردد. این کار ممکن است چند بار تکرار شود تا مجرای مسدودشده بازتر شود.
هدف این روش، بهبود تخلیه ترشحات سینوس‌ها و جریان یافتن بهتر هوا است.
درمان سینوزیت مزمن
افراد مبتلا به سینوزیت مزمن می‌توانند با رعایت برخی توصیه‌ها به کاهش علائم خود کمک کنند:
- استفاده از کمپرس گرم برای کاهش درد بینی و سینوس‌ها
- نوشیدن مایعات کافی برای رقیق نگه داشتن مخاط
- استفاده از قطره‌های نمکی بینی در منزل
- استفاده محتاطانه از قطره‌ها یا اسپری‌های ضداحتقان بدون نسخه، مطابق مدت‌زمان توصیه‌شده روی بسته‌بندی
استفاده طولانی‌تر از حد توصیه‌شده از داروهای ضداحتقان بینی ممکن است علائم را تشدید کند.
سایر روش‌های درمانی
پرهیز از عوامل محرکی که علائم سینوزیت را تشدید می‌کنند، بخش مهمی از درمان است.
- در صورت وجود آلرژی: پزشک ممکن است داروی ضدآلرژی، مانند آنتی‌هیستامین، تجویز کند.
- در صورت وجود عفونت قارچی: ممکن است داروی ضدقارچ تجویز شود.
- در صورت وجود برخی نقص‌های ایمنی: پزشک ممکن است ایمونوگلوبولین تجویز کند. ایمونوگلوبولین‌ها پروتئین‌های سیستم ایمنی هستند که در مقابله با عوامل بیماری‌زا نقش دارند.
اگر علائم بهبود پیدا نکنند، باید با پزشک مشورت کرد. ممکن است برای شناسایی علت تداوم علائم، انجام بررسی‌های بیشتری لازم باشد، از جمله:
- سی‌تی‌اسکن یا سایر روش‌های تصویربرداری: این روش‌ها تصاویری از ساختارهای داخلی بدن فراهم می‌کنند.
- آندوسکوپی بینی و سینوس‌ها: در این روش، لوله‌ای باریک مجهز به دوربین از طریق بینی وارد می‌شود تا پزشک بتواند داخل بینی و سینوس‌ها را مستقیماً مشاهده کند.
آیا می‌توان از سینوزیت پیشگیری کرد؟
هیچ روش قطعی‌ای وجود ندارد که بتواند از تمام موارد سینوزیت پیشگیری کند؛ بااین‌حال، رعایت برخی نکات ممکن است خطر ابتلا را کاهش دهد.
- از مصرف دخانیات خودداری کنید و در معرض دود سیگار دیگران نیز قرار نگیرید.
- دست‌های خود را مرتب بشویید، به‌ویژه در فصل سرماخوردگی و آنفلوانزا. همچنین تا حد امکان از لمس صورت با دست‌های آلوده خودداری کنید.
- از تماس با موادی که می‌دانید به آن‌ها حساسیت دارید، پرهیز کنید. با پزشک درباره نیاز به داروهای تجویزی، تزریق آلرژن یا سایر روش‌های ایمنی‌درمانی مشورت کنید.
- اگر مشکلات سینوسی شما مرتب عود می‌کنند، درباره مزایا و محدودیت‌های جراحی برای باز کردن مجاری و بهبود تخلیه سینوس‌ها با پزشک گفت‌وگو کنید.
اگر سینوزیت درمان نشود، چه اتفاقی می‌افتد؟
در صورت ابتلا به سینوزیت، درد و ناراحتی ممکن است تا زمان برطرف شدن التهاب یا عفونت ادامه پیدا کنند.
در موارد نادر، سینوزیت درمان‌نشده می‌تواند به عوارض جدی منجر شود؛ از جمله:
- مننژیت، یعنی التهاب پرده‌های پوشاننده مغز و نخاع
- آبسه مغزی، یعنی تجمع چرک در بافت مغز
- عفونت استخوان
در صورت نگرانی درباره علائم یا احتمال بروز عوارض، مراجعه به پزشک اهمیت دارد.
جمع‌بندی
بیشتر موارد سینوزیت با گذشت زمان بهبود می‌یابند. اگرچه علائم این بیماری می‌توانند آزاردهنده باشند، در بسیاری از موارد می‌توان آن‌ها را با اقدامات مراقبتی و داروهای بدون نسخه کاهش داد.
بااین‌حال، اگر علائم برطرف نشوند، برای مدت طولانی ادامه پیدا کنند یا پس از بهبود دوباره و به‌طور مکرر بازگردند، لازم است برای بررسی علت و انتخاب درمان مناسب با پزشک مشورت شود.
نکته مهم این است که درمان سینوزیت باید با توجه به علت زمینه‌ای آن انجام شود؛ زیرا سینوزیت ناشی از ویروس، عفونت باکتریایی، آلرژی یا بیماری‌های قارچی ممکن است به رویکردهای درمانی متفاوتی نیاز داشته باشد.
