انچه در این مطلب خواهید خواند
تلانژکتازی ماکولا (Macular Telangiectasia) که گاهی با نام تلانژکتازی ژوکستافووئال ایدیوپاتیک (Idiopathic Juxtafoveal Telangiectasis) یا MacTel شناخته میشود، یک بیماری چشمی است که ماکولا را درگیر میکند. ماکولا بخشی از شبکیه چشم است که مسئول دید مرکزی دقیق بوده و امکان دیدن اشیایی را که مستقیماً روبهروی شما قرار دارند فراهم میکند.
در این بیماری، رگهای خونی بسیار ظریف اطراف فووئا (مرکز ماکولا) دچار اتساع و تورم غیرطبیعی میشوند. این تغییرات عروقی منجر به کاهش تدریجی حدت بینایی مرکزی میگردد. دید مرکزی برای انجام فعالیتهای مهمی مانند مطالعه، نوشتن، رانندگی و تشخیص چهره افراد ضروری است.
شایعترین نوع تلانژکتازی ماکولا نخستین بار در سال ۱۹۷۷ شناسایی شد. برآورد میشود که حدود ۲ میلیون نفر در سراسر جهان به این بیماری مبتلا باشند.
اگرچه این بیماری بهندرت منجر به نابینایی کامل میشود، اما درمان آن دشوار است. پژوهشهای گستردهای در حال انجام است تا مکانیسمهای بیماری، علل ایجاد آن و درمانهای جدید شناسایی شوند.
علائم تلانژکتازی ماکولا چیست؟
در مراحل اولیه، بسیاری از بیماران ممکن است هیچ علامت واضحی نداشته باشند. با پیشرفت بیماری، علائم زیر ممکن است ظاهر شوند:
- کاهش دید مرکزی
- تاری دید
- اعوجاج یا کجدیدی (Metamorphopsia)
- کاهش توانایی دید در نور کم
تلانژکتازی ماکولا معمولاً دید محیطی (جانبی) را تحت تأثیر قرار نمیدهد.
این بیماری گاهی با دژنراسیون ماکولا وابسته به سن (AMD) اشتباه گرفته میشود. اگرچه علائم آنها ممکن است مشابه باشد، اما تلانژکتازی ماکولا بیماری متفاوتی از دژنراسیون ماکولا است.
انواع تلانژکتازی ماکولا
واژه «تلانژکتازی» به معنای اتساع یا گشادشدگی غیرطبیعی عروق خونی کوچک است. انواع مختلف این بیماری، رگهای خونی چشم را به شکلهای متفاوتی درگیر میکنند. دو نوع اصلی عبارتاند از:
نوع ۱
در این نوع، رگهای خونی چشم بزرگ و برجسته شده و موجب آسیب به ماکولا میشوند. این نوع معمولاً فقط یک چشم را درگیر میکند و احتمال میرود نوعی از بیماری کوتس (Coats disease) باشد؛ یک اختلال نادر چشمی که بیشتر در مردان جوان دیده میشود.
نوع ۲
این نوع شایعترین شکل تلانژکتازی ماکولا است. در این حالت، رگهای خونی گشاد شده و نشت میکنند که باعث ادم (تورم) ماکولا میشود. در برخی موارد، رگهای خونی جدید غیرطبیعی در ماکولا تشکیل شده و دچار خونریزی یا نشت میشوند. با گذشت زمان، اسکار (فیبروز) ماکولا میتواند باعث اختلال بینایی شود.
نوع ۲ معمولاً هر دو چشم را درگیر میکند، اگرچه شدت درگیری ممکن است بین دو چشم متفاوت باشد. این نوع اغلب در افراد ۴۰ تا ۵۰ ساله تشخیص داده میشود.
نوع ۳
نوع ۳ تلانژکتازی ماکولا بسیار نادر و کمتر شناختهشده است و میتواند منجر به انسداد عروق خونی شبکیه شود.
چه چیزی باعث تلانژکتازی ماکولا میشود؟
علت دقیق این بیماری هنوز بهطور کامل مشخص نیست، اما پژوهشها فرضیههایی را مطرح کردهاند. برخی مطالعات نشان میدهند که این بیماری ممکن است به دلیل اختلال در ارتباط بین انواع خاصی از سلولها در شبکیه (لایه حساس به نور در پشت چشم که ماکولا را در بر میگیرد) ایجاد شود.
همچنین بیش از دوازده واریانت ژنتیکی با تلانژکتازی ماکولا نوع ۲ مرتبط شناخته شدهاند که نشاندهنده نقش مهم عوامل ژنتیکی در بروز این بیماری است.
عوامل خطر برای تلانژکتازی ماکولا چیست؟
برخی عوامل میتوانند خطر ابتلا را افزایش دهند، از جمله:
- افزایش سن: این بیماری بیشتر در افراد میانسال و سالمند دیده میشود.
- فشار خون بالا، دیابت یا بیماریهای قلبیعروقی
- سابقه خانوادگی: احتمال میرود بیماری زمینه ژنتیکی داشته باشد.
تلانژکتازی ماکولا چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص توسط متخصصان مراقبت از چشم، مانند اپتومتریست یا چشمپزشک، و طی یک معاینه کامل چشمی انجام میشود. یافتههای احتمالی شامل موارد زیر است:
- وجود کریستالهای ریز در مرکز ماکولا
- تغییر رنگ ماکولا
- رگهای خونی غیرطبیعی ماکولا
- رسوبات چربی
- تجمعات رنگدانهای
برای تأیید تشخیص، آزمایشهای زیر ممکن است انجام شوند:
- توموگرافی انسجام نوری (OCT): با استفاده از نور، تصاویر دقیقی از شبکیه ایجاد میکند و به شناسایی تورم و رگهای غیرطبیعی کمک میکند.
- آنژیوگرافی فلورسئین (FA): تزریق ماده حاجب به ورید بازو و تصویربرداری از جریان آن در عروق شبکیه برای شناسایی نواحی غیرطبیعی.
درمانهای تلانژکتازی ماکولا چیست؟
در حال حاضر درمانی که بتواند بهطور قابل توجه بینایی را بهبود دهد وجود ندارد. در بسیاری از موارد، شدت بیماری به حدی نیست که نیاز به درمان فعال داشته باشد و بیمار فقط تحت پیگیری منظم قرار میگیرد.
در موارد خاص، ممکن است اقدامات زیر توصیه شوند:
- درمان لیزری برای بستن عروق نشتکننده
- تزریق داخل چشمی کورتیکواستروئیدها برای کاهش التهاب و ادم
- تزریق داروهای ضد فاکتور رشد اندوتلیال عروقی (Anti-VEGF) برای مهار رشد رگهای خونی غیرطبیعی
چگونه کم بینایی را مدیریت کنیم؟
توانبخشی کمبینایی به بیماران کمک میکند تا با استفاده از آموزش، وسایل کمکی و حمایت روانی، استقلال خود را حفظ کنند. ابزارهای کمکی شامل موارد زیر هستند:
- ذرهبینهای دستی یا رومیزی
- عینکهای بزرگنماییکننده
- تلسکوپهای چشمی
- تلفنهای هوشمند، تبلتها و رایانهها با قابلیت بزرگنمایی و فرمان صوتی
- کتابهای صوتی
پیشاگهی بیماری
لانژکتازی ماکولا نوع ۲ معمولاً از میانسالی شروع شده و طی ۱۰ تا ۲۰ سال بهتدریج پیشرفت میکند. حدود نیمی از بیماران بینایی ۲۰/۳۲ یا بهتر را حفظ میکنند.
نوع ۱ اغلب در حدود ۴۰ سالگی تشخیص داده میشود و ممکن است سالها بدون علامت باقی بماند. این نوع معمولاً پیشآگهی خوبی دارد و تقریباً همیشه فقط یک چشم را درگیر میکند.
پروژه مکتل چیست؟
به دلیل ناشناخته بودن بسیاری از جنبههای این بیماری، دانشمندان پروژهای بینالمللی به نام پروژه MacTel راهاندازی کردهاند. هدف این پروژه افزایش آگاهی، ارائه حمایت به بیماران، شناسایی علل احتمالی و توسعه درمانهای مؤثر برای تلانژکتازی ماکولا نوع ۲ است.
