برداشتن چشم یک عمل جراحی شدید است که پزشکان به عنوان آخرین راه حل انجام می‌دهند، اگر هیچ درمان دیگری برای یک بیماری جدی چشم مؤثر نباشد. در مورد سرطان، برداشتن چشم ممکن است برای جلوگیری از گسترش آن به مغز و سایر اندام‌ها ضروری باشد. سه نوع برداشتن چشم وجود دارد – تخلیه چشم، انوکلئاسیون و تخلیه چشم. 

برداشتن چشم هرگز به راحتی انجام نمی‌شود. چشم پزشک شما قبل از رسیدن به این مرحله، تمام گزینه‌های درمانی موجود را بررسی کرده و همه آنها را با شما در میان گذاشته است. برداشتن چشم غیرقابل برگشت است و شما نمی‌توانید بینایی آن چشم را دوباره به دست آورید. 

سه نوع روش برای برداشت چشم وجود دارد:

Enucleation (انوکلیاسیون / تخلیه کامل کره چشم)
Evisceration (اویسِرِیشن / تخلیه محتویات داخل کره چشم)
Exenteration (اِگزِنتِرِیشن / برداشت گستردهٔ محتویات اربیت)

Enucleation چیست؟

انوکلیاسیون جراحی‌ای است که طی آن تمام کرهٔ چشم همراه با تمام محتویات آن برداشته می‌شود، در حالی که پلک‌ها، مژه‌ها، ابروها و پوست اطراف حفظ می‌گردند. پس از برداشت کره چشم، یک ایمپلنت اربیتال در کاسه چشم قرار داده می‌شود و سپس یک پروتز چشمی که ظاهری مشابه چشم طبیعی دارد جایگذاری می‌گردد.

Evisceration چیست؟

در اویسرِیشن، جراح قرنیه و تمام محتویات داخل کره چشم را خارج می‌کند، اما اسکلرا (صلبیه، بخش سفید چشم) و عضلات خارج‌چشمی را همان‌گونه که هستند باقی می‌گذارد. سپس یک ایمپلنت داخل «پوستهٔ صلبیه» قرار داده می‌شود. از آنجا که عضلات هنوز به اسکلرا متصل‌اند، اسکلرا مانند قبل قابلیت حرکت دارد.

مقایسه Enucleation و Evisceration

اویسرِیشن نسبت به انوکلیاسیون تهاجمی‌ کمتری دارد. در هر دو روش، مژه‌ها، ابروها و پلک‌ها باقی می‌مانند. با این حال، در اویسرِیشن، پوسته صلبیه و عضلات حرکتی چشم حفظ می‌شوند.
اویسرِیشن از نظر تکنیکی ساده‌تر از انوکلیاسیون است، اما خطر اندکی بیشتر بروز اُفتالمیت سمپاتیک دارد؛ عارضه‌ای نادر اما جدی که می‌تواند باعث تخریب بینایی در چشم مقابل شود و در نهایت نابینایی کامل ایجاد کند.
اگر تخلیه چشم به‌دلیل چشم دردناک و نابینای مزمن انجام شود، اویسرِیشن ممکن است کمتر مؤثر باشد، زیرا اعصاب مژگانی (ciliary nerves) در چشم باقی می‌مانند.

Exenteration چیست؟

اگزنتِرِیشن وسیع‌ترین و تهاجمی‌ترین روش است. در این عمل، جراح تمام کره چشم، پلک‌ها، ابروها و پوست اطراف را برمی‌دارد. اگزنتِرِیشن معمولاً برای درمان سرطان‌های چشمی که به بافت‌های اطراف اربیت گسترش یافته‌اند انجام می‌شود.

دلایل انجام جراحی برداشت چشم

برداشت چشم، آخرین راه درمانی محسوب می‌شود و پزشک تنها زمانی آن را توصیه می‌کند که هیچ درمان مؤثر دیگری وجود نداشته باشد. بیماری‌ها و شرایطی که ممکن است نیاز به برداشت چشم داشته باشند عبارت‌اند از:

• تومورهای داخل چشمی (Intraocular tumors) مانند رتینوبلاستوم یا ملانوم کوروئید
• آسیب شدید و غیرقابل ترمیم به چشم
• چشم نابینای دردناک شدید
• عفونت مقاوم و کنترل‌ناپذیر چشمی
• چشم نابینا و بدشکل به‌منظور بهبود نمای زیبایی‌شناختی

گاهی اوقات، پزشک ممکن است برای محافظت از چشم مقابل، چشم آسیب‌دیده را بردارد.

آسیب چشمی می‌تواند منجر به بروز یک واکنش التهابی به نام اُفتالمیت سمپاتیک (Sympathetic Ophthalmitis) در چشم مقابل شود؛ وضعیتی که ممکن است به کاهش شدید بینایی یا نابینایی منجر گردد. برداشتن چشم آسیب‌دیده می‌تواند چشم سالم را از این آسیب حفظ کند.

یک چشم نابینای دردناک می‌تواند منبع رنج و ناراحتی باشد.

برداشت چنین چشمی می‌تواند موجب کاهش درد چشمی، درد ناحیه صورت و ترشحات آزاردهندهٔ چشمی شود. تسکین کامل درد ممکن است چندین ماه پس از عمل جراحی اتفاق بیفتد.

این جراحی شما را تنها با بینایی یک چشم باقی می‌گذارد.

این موضوع ممکن است ناراحت‌کننده باشد، به‌ویژه اگر پیش از عمل در چشم برداشته‌شده دید داشته‌اید. از دست دادن بخشی از بدن تجربه‌ای بسیار دشوار و آسیب‌زا است، بنابراین ممکن است نیاز به مشاوره روان‌شناختی داشته باشید.

جراحی انوکلیاسیون (Enucleation Surgery)

انوکلیاسیون و سایر روش‌های برداشت چشم معمولاً تحت بیهوشی عمومی (General Anesthesia) انجام می‌شوند. در طول عمل کاملاً بیهوش هستید. متخصص بیهوشی (Anesthetist) پیش از جراحی وضعیت عمومی سلامت شما را ارزیابی می‌کند تا اطمینان یابد که بدن شما قادر به تحمل بیهوشی و جراحی خواهد بود.

چشم درون یک حفره استخوانی به نام اربيت (Orbit) محافظت می‌شود. در انوکلیاسیون، کرهٔ چشم (Eyeball) از اربیت خارج می‌شود. عصب بینایی (Optic Nerve) که پیام‌های بینایی را به مغز منتقل می‌کند، طی جراحی قطع می‌گردد. چندین عضله خارج‌چشمی (Extraocular Muscles) به کرهٔ چشم متصل‌اند که حرکت چشم را در جهت‌های مختلف ممکن می‌کنند؛ این عضلات نیز از کرهٔ چشم جدا می‌شوند.

سپس جراح یک ایمپلنت اربیتال (Orbital Implant) درون حفره چشم قرار می‌دهد. عضلات خارج‌چشمی به این ایمپلنت متصل می‌شوند تا ایمپلنت مانند یک چشم طبیعی حرکت کند. عضلات چشم به صورت هماهنگ در هر دو چشم عمل می‌کنند، بنابراین ایمپلنت نیز همانند چشم مقابل حرکت خواهد کرد.

در انوکلیاسیون، پلک‌ها، ملتحمه (Conjunctiva) و پوست اطراف حفظ می‌شوند. این بافت‌ها روی حفرهٔ چشم قرار می‌گیرند و ظاهر صورتی‌رنگ و طبیعی به آن می‌دهند.
چند هفته پس از عمل، چشم‌پزشک یک پروتز اربیتال (Artificial Eye / Ocular Prosthesis) برای شما تجویز می‌کند. این پروتز مانند یک لنز تماسی ضخیم روی ایمپلنت قرار می‌گیرد. چشم‌پزشک به شما آموزش می‌دهد چگونه این پروتز را بردارید، تمیز کنید و مجدداً جایگذاری کنید.

عوارض انوکلیاسیون

احتمال اندکی برای بروز عوارض پس از عمل وجود دارد، از جمله:

• خونریزی (Bleeding)
• تورم (Swelling)
• عفونت (Infection)
• ترشح از حفره چشم (Socket Discharge)
• تحریک حفره چشم (Socket Irritation)
• اِکسپوژر یا نمایان شدن ایمپلنت (Implant Exposure)

دوره نقاهت پس از جراحی برداشت چشم (Eye Removal Surgery Recovery)

بهبودی پس از جراحی برداشت چشم چندین هفته طول می‌کشد. جراح یک کانفورمر چشمی (Ocular Conformer) را به‌عنوان یک اقدام موقت روی ایمپلنت اربیتال (Orbital Implant) قرار می‌دهد. این وسیلهٔ فنجانی‌شکل از چسبندگی بافت‌ها و بسته شدن حفره در طی روند ترمیم جلوگیری می‌کند.
پزشک معمولاً ۶ تا ۸ هفته پس از عمل و پس از فروکش کردن تورم و ترمیم حفره چشم، کانفورمر را برمی‌دارد.

پس از بیدار شدن از بیهوشی ممکن است احساس درد داشته باشید. پزشک برای کاهش درد داروهای ضد درد تجویز می‌کند. همچنین ممکن است برای پیشگیری از عفونت، آنتی‌بیوتیک‌های خوراکی یا موضعی تجویز شود. پلک‌ها طی چند روز متورم و کبود خواهند بود. پیش از ترخیص از بیمارستان، پزشک به شما آموزش می‌دهد چگونه حفره چشم را به‌درستی تمیز و مراقبت کنید.

پانسمان چشم معمولاً یک تا دو روز پس از عمل برداشته می‌شود. باز گذاشتن چشم روند ترمیم را تسهیل می‌کند، با این حال می‌توانید از عینک آفتابی تیره استفاده کنید. پزشک برای ادامه درمان در منزل قطره چشمی، آنتی‌بیوتیک خوراکی و داروهای ضد درد تجویز می‌کند.

شما باید به‌مدت یک ماه از خم شدن و بلند کردن اجسام سنگین خودداری کنید. به همین ترتیب، باید از شنا کردن و فعالیت ورزشی شدید پرهیز نمایید. معمولاً می‌توانید طی چند روز رانندگی و فعالیت‌های عادی خود را آغاز کنید. پانسمان چشم باید کاملاً خشک نگه داشته شود. جراح حدود یک هفته پس از عمل شما را ویزیت می‌کند تا روند ترمیم را ارزیابی کند.

بینایی پس از برداشت چشم (Vision After Eye Removal)

ایمپلنت اربیتال و پروتز چشمی هیچ‌گونه بینایی ایجاد نمی‌کنند؛ آن‌ها تنها به‌منظور ایجاد ظاهر طبیعی به کار می‌روند.

پس از عمل، تمام بینایی شما از چشم باقی‌مانده تأمین خواهد شد و همان سطح بینایی پیش از جراحی را حفظ می‌کند.
با توجه به اینکه تنها با یک چشم می‌بینید:

• تشخیص فاصله و درک عمق (Depth Perception) دشوارتر خواهد شد.
• میدان دید شما در سمت چشم برداشته‌شده کاهش می‌یابد.
• در بالا، پایین و سمت چشم سالم، میدان دید طبیعی باقی می‌ماند.
• برای دیدن سمت چشم برداشته‌شده باید سر خود را بیشتر بچرخانید.

اهمیت تصمیم‌گیری درباره برداشت چشم

برداشتن چشم تصمیمی بسیار دشوار و سنگین است. این جراحی تنها زمانی انجام می‌شود که هدف آن:

• کاهش درد شدید ناشی از یک چشم نابینای دردناک باشد، یا
• جلوگیری از گسترش تهدیدکنندهٔ حیات یک سرطان چشمی باشد.

هدف اصلی این جراحی رهایی از درد، حفظ کیفیت زندگی و فراهم کردن امکان زندگی بدون محدودیت است.

نوشته نکاتی که باید در مورد جراحی برداشتن چشم بدانید اولین بار در وب ام دی. پدیدار شد.

تقریباً همهٔ افراد در مقطعی دچار درد یا ناراحتی چشم شده‌اند. گاهی این درد خودبه‌خود برطرف می‌شود، اما می‌تواند نشانهٔ مشکلی جدی‌تر باشد.

چشم‌پزشک شما می‌تواند علت مشکل را مشخص کرده و درمان مناسب را ارائه دهد.

درد دقیقاً کجا است؟

گاهی ناراحتی یا درد ناشی از مشکلی در خود چشم یا بخش‌های اطراف آن است، مانند:

• قرنیه: لایهٔ شفاف در جلوی چشم که نور را متمرکز می‌کند
• صلبیه (Sclera): بخش سفید چشم
• ملتحمه (Conjunctiva): پوشش فوق‌العاده نازکی که سطح صلبیه و داخل پلک‌ها را می‌پوشاند
• عنبیه (Iris): بخش رنگی چشم که مردمک در مرکز آن قرار دارد
• حدقه یا اوربیت (Orbit): حفرهٔ استخوانی جمجمه که چشم و عضلات آن در آن قرار دارند
• عضلات خارج‌چشمی (Extraocular muscles): عضلاتی که چشم را می‌چرخانند
• اعصاب: اطلاعات بینایی را از چشم به مغز منتقل می‌کنند
• پلک‌ها: پوشش خارجی که چشم را محافظت کرده و رطوبت را روی سطح آن پخش می‌کنند

مشکلات رایج چشمی

بلفاریت (Blepharitis)

التهاب یا عفونت پلک که معمولاً دردناک نیست.

التهاب ملتحمه (Conjunctivitis / Pinkeye)

التهاب ملتحمه که می‌تواند ناشی از آلرژی یا عفونت‌های ویروسی یا باکتریایی باشد. رگ‌های خونی ملتحمه متورم می‌شوند و قسمت سفید چشم قرمز به نظر می‌رسد. چشم ممکن است خارش داشته باشد یا ترشحات غلیظ ایجاد کند. معمولاً دردناک نیست.

سایش قرنیه (Corneal abrasion)

نام رسمی «خراش سطح قرنیه». ممکن است کوچک به نظر برسد اما می‌تواند دردناک باشد. حتی با مالیدن چشم هم ممکن است ایجاد شود. پزشک قطرهٔ آنتی‌بیوتیک تجویز می‌کند و معمولاً در چند روز بهبود می‌یابد.

عفونت‌های قرنیه (Keratitis)

التهاب یا عفونت قرنیه که گاهی ناشی از باکتری یا ویروس است. احتمال آن در افرادی بیشتر است که لنز تماسی را شب تا صبح در چشم می‌گذارند یا لنزهای آلوده استفاده می‌کنند.

اجسام خارجی

وجود چیزی در چشم مانند ذرهٔ خاک می‌تواند موجب تحریک شود. می‌توانید با اشک مصنوعی یا آب سعی کنید آن را بشویید. اگر خارج نشود، ممکن است باعث خراش قرنیه شود.

گلوکوم (Glaucoma)

گروهی از بیماری‌ها که باعث تجمع مایع در چشم و افزایش فشار روی عصب بینایی می‌شوند. در صورت عدم درمان، ممکن است موجب نابینایی شود. بیشتر انواع آن علائم اولیه ندارند، اما نوع «گلوکوم حاد زاویه بسته» باعث افزایش ناگهانی فشار داخل چشم می‌شود. علائم شامل:

• درد شدید چشم
• تهوع و استفراغ
• سردرد
• بدتر شدن بینایی

این اورژانس است و باید فوراً درمان شود.

ایریت یا یووئیت (Iritis / Uveitis)

التهاب داخل چشم که ممکن است ناشی از ضربه، عفونت یا مشکلات سیستم ایمنی باشد. علائم شامل:

• درد
• قرمزی چشم
• کاهش بینایی

نوریت اپتیک (Optic neuritis)

التهاب عصب بینایی که از پشت کرهٔ چشم به مغز می‌رود. اغلب ناشی از ام‌اس یا سایر بیماری‌ها یا عفونت‌هاست. علائم:

• کاهش بینایی
• درد عمیق هنگام حرکت چشم‌ها از یک سمت به سمت دیگر

سینوزیت (Sinusitis)

عفونت یکی از سینوس‌ها. افزایش فشار پشت چشم‌ها می‌تواند باعث درد یک‌طرفه یا دوطرفه شود.

گل‌مژه (Stye)

برجستگی حساس روی لبهٔ پلک که ناشی از عفونت یا التهاب غدهٔ چربی، مژه، یا فولیکول مو است. ممکن است پزشک آن را «شالازیون» یا «هوردئولوم» بنامد.

علائم همراه

درد چشم ممکن است همراه با علائم زیر باشد:

• کاهش بینایی
• ترشح: شفاف یا ضخیم و رنگی
• احساس جسم خارجی (واقعی یا خیالی)
• سردرد
• حساسیت به نور
• تهوع یا استفراغ
• قرمزی چشم یا صورتی شدن آن
• اشک‌ریزش
• چسبیدن پلک‌ها در صبح به دلیل ترشح

وجود علائم همراه می‌تواند سرنخ مهمی برای علت درد باشد.

آزمایش‌ها برای تشخیص درد چشم

اگر دچار درد چشم هستید—به‌ویژه همراه با کاهش بینایی، سردرد یا تهوع و استفراغ—به چشم‌پزشک مراجعه کنید.

چشم‌پزشک از ابزارهای مختلفی برای تشخیص استفاده می‌کند:

• لامپ شکاف (Slit-lamp exam): با نور شدید ساختارهای چشم را بررسی می‌کند.
• قطره‌های گشادکنندهٔ مردمک: برای مشاهدهٔ عمقی بخش‌های داخلی چشم
• تونومتر: ابزار اندازه‌گیری فشار چشم برای تشخیص گلوکوم

درمان‌ها

همان‌طور که علت‌ها متفاوت‌اند، درمان‌ها نیز متنوع‌اند و بر اساس علت اصلی درد انتخاب می‌شوند:

• التهاب ملتحمه: قطره‌های آنتی‌بیوتیک برای نوع باکتریایی؛ آنتی‌هیستامین‌ها (قطره، قرص یا شربت) برای نوع آلرژیک
• سایش قرنیه: معمولاً خودبه‌خود خوب می‌شود؛ ممکن است پماد یا قطرهٔ آنتی‌بیوتیک تجویز شود
• گلوکوم: قطره و گاهی قرص برای کاهش فشار؛ در صورت عدم پاسخ، جراحی
• عفونت قرنیه: قطره‌های ضدویروس یا آنتی‌بیوتیک
• ایریت: درمان با قطره‌های استروئیدی، آنتی‌بیوتیک یا ضدویروس
• نوریت اپتیک: درمان با کورتیکواستروئید
• گل‌مژه: کمپرس گرم در خانه برای چند روز

تنها راه تشخیص علت واقعی درد چشم و دریافت درمان صحیح، مراجعه به پزشک است.
بینایی ارزشمند است—با جدی گرفتن درد چشم از آن محافظت کنید.

نوشته درد چشم: علت‌ها چه هستند؟ اولین بار در وب ام دی. پدیدار شد.