اگر به پنومونی (ذات‌الریه) مبتلا شوید، به این معناست که در ریه‌های شما عفونتی ناشی از باکتری‌ها، ویروس‌ها یا سایر میکروارگانیسم‌ها ایجاد شده است. شناخت نوع پنومونی به پزشک کمک می‌کند تا مناسب‌ترین روش درمانی را برای شما انتخاب کند.

پزشکان معمولاً نوع پنومونی را بر اساس محل ابتلا به عفونت توصیف می‌کنند. ممکن است با اصطلاحات زیر مواجه شوید:

پنومونی اکتسابی از بیمارستان (Hospital-Acquired Pneumonia). این نوع پنومونی در طول بستری در بیمارستان ایجاد می‌شود. این بیماری می‌تواند جدی باشد، زیرا باکتری‌های عامل آن ممکن است نسبت به آنتی‌بیوتیک‌ها مقاوم باشند.

احتمال ابتلا به این نوع پنومونی بیشتر است اگر:

• از دستگاه کمک‌تنفسی (ونتیلاتور) استفاده می‌کنید.
• قدرت سرفه شما برای پاک‌سازی ریه‌ها کافی نیست.
• برای کمک به تنفس، لوله تراکئوستومی (Tracheostomy یا Trach) دارید.
• سیستم ایمنی بدن شما به علت بیماری یا درمان‌های پزشکی تضعیف شده است.

پنومونی اکتسابی از جامعه (Community-Acquired Pneumonia).  این اصطلاح به این معناست که عفونت را در محیطی غیر از بیمارستان یا مراکز مراقبت طولانی‌مدت کسب کرده‌اید. پنومونی اکتسابی از جامعه می‌تواند توسط باکتری‌ها، ویروس‌ها یا قارچ‌ها ایجاد شود.

واکسن‌ها می‌توانند در برابر ویروس آنفلوانزا و برخی باکتری‌هایی که قادر به ایجاد پنومونی هستند، از شما محافظت کنند.

پنومونی آسپیراسیون (Aspiration Pneumonia). پنومونی اکتسابی از جامعه شامل پنومونی آسپیراسیون نیز می‌شود. این نوع زمانی رخ می‌دهد که غذا، مایعات یا محتویات استفراغ به داخل ریه‌ها وارد شوند.

این وضعیت بیشتر در افرادی رخ می‌دهد که در بلع یا سرفه کردن مشکل دارند. اگر نتوانید مواد واردشده به ریه را با سرفه خارج کنید، باکتری‌ها ممکن است در ریه تکثیر شوند.

پزشکان همچنین پنومونی را بر اساس عامل ایجادکننده بیماری به سه گروه اصلی تقسیم می‌کنند:

• پنومونی باکتریایی
• پنومونی ویروسی
• پنومونی قارچی

پنومونی باکتریایی

باکتری‌ها عامل بیشتر موارد پنومونی اکتسابی از جامعه در بزرگسالان هستند.

شما می‌توانید هنگام سرفه یا عطسه فرد مبتلا به پنومونی، به این بیماری مبتلا شوید. قطرات حاوی باکتری وارد هوا می‌شوند و ممکن است از طریق بینی یا دهان وارد دستگاه تنفسی شما شوند.

اگر سیستم ایمنی بدن شما ضعیف باشد، احتمال ابتلا به پنومونی بیشتر است. همچنین در صورت ابتلا به بیماری‌هایی مانند آسم، آمفیزم یا بیماری قلبی، خطر ابتلا افزایش می‌یابد.

علائم پنومونی باکتریایی

• سرفه همراه با خلط
• تب بالاتر از 100.4 درجه فارنهایت (38 درجه سانتی‌گراد)
• تنفس سریع
• تنگی نفس
• درد قفسه سینه
• خستگی

آنتی‌بیوتیک‌ها برای درمان پنومونی باکتریایی استفاده می‌شوند. پزشک ممکن است آزمایش‌هایی برای شناسایی نوع باکتری عامل عفونت درخواست کند تا مناسب‌ترین آنتی‌بیوتیک تجویز شود. این موضوع به‌ویژه در موارد پنومونی اکتسابی از بیمارستان اهمیت بیشتری دارد.

در پنومونی اکتسابی از جامعه، معمولاً مصرف آنتی‌بیوتیک خوراکی برای درمان کافی است. اما اگر علائم شدید باشند، ممکن است نیاز به بستری در بیمارستان و دریافت درمان‌های زیر داشته باشید:

• آنتی‌بیوتیک‌ها و مایعات از طریق تزریق وریدی (IV)
• اکسیژن‌درمانی
• درمان‌های تنفسی

پنومونی راه‌رونده (Walking Pneumonia) پنومونی راه‌رونده نوع خفیف‌تری از پنومونی باکتریایی است. گاهی پزشکان آن را «پنومونی آتیپیک» (Atypical Pneumonia) نیز می‌نامند.

علائم ممکن است آن‌قدر خفیف باشند که فرد متوجه ابتلای خود نشود. بسیاری از افراد به اندازه‌ای حال عمومی خوبی دارند که می‌توانند فعالیت‌های روزمره خود را ادامه دهند؛ به همین دلیل از اصطلاح «راه‌رونده» استفاده می‌شود.

علائم پنومونی راه‌رونده

• تب
• سرفه
• سردرد
• لرز

آنتی‌بیوتیک‌ها برای درمان این عفونت مؤثر هستند. معمولاً طی ۳ تا ۵ روز احساس بهبودی خواهید داشت، هرچند سرفه ممکن است چند هفته ادامه پیدا کند.

پنومونی ویروسی

ویروس‌ها دومین علت شایع پنومونی هستند. انواع مختلفی از ویروس‌ها می‌توانند این بیماری را ایجاد کنند، از جمله برخی از همان ویروس‌هایی که باعث سرماخوردگی، آنفلوانزا و بیماری کووید-۱۹ می‌شوند.

علائم پنومونی ویروسی

علائم پنومونی ویروسی شباهت زیادی به آنفلوانزا دارند، از جمله:

• تب
• لرز
• سرفه خشک که ممکن است تشدید شده و همراه با خلط شود
• گرفتگی بینی
• درد عضلانی
• سردرد
• خستگی
• ضعف

شدت این علائم می‌تواند از خفیف تا شدید متغیر باشد.

آنتی‌بیوتیک‌ها در درمان پنومونی ویروسی مؤثر نیستند، زیرا فقط بر باکتری‌ها اثر دارند. درمان معمولاً به نوع و شدت علائم بستگی دارد.

برای مثال، اگر به آسم یا آمفیزم مبتلا باشید، ممکن است به درمان‌هایی برای بهبود تنفس نیاز داشته باشید.

برای کمک به رقیق شدن ترشحات ریوی، مایعات بیشتری بنوشید. پزشک ممکن است برای کاهش درد و تب، استامینوفن یا داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن را توصیه کند. همچنین ممکن است داروهای ضدویروس یا داروهایی برای تسهیل تنفس تجویز شوند. غیراستروئیدی (NSAID) مانند  ایبوپروفن را توصیه کند. همچنین ممکن است یک داروی ضدویروسی یا دارویی  برای کمک به تنفس راحت‌تر توصیه کند  .

پنومونی قارچی

قارچ‌ها علت نسبتاً نادری برای پنومونی هستند. در افراد سالم، احتمال ابتلا به پنومونی قارچی کم است؛ اما اگر سیستم ایمنی بدن ضعیف شده باشد، خطر ابتلا افزایش می‌یابد.

عواملی که می‌توانند خطر ابتلا را افزایش دهند عبارت‌اند از:

• پیوند عضو
• شیمی‌درمانی برای سرطان
• مصرف داروهای مورد استفاده در درمان بیماری‌های خودایمنی مانند آرتریت روماتوئید
• ابتلا به HIV

ابتلا به پنومونی قارچی معمولاً از طریق استنشاق ذرات بسیار ریزی به نام «اسپور قارچی» (Fungal Spores) رخ می‌دهد.

برخی مشاغل بیشتر افراد را در معرض این اسپورها قرار می‌دهند، از جمله:

• کشاورزانی که با فضولات پرندگان، خفاش‌ها یا جوندگان سروکار دارند.
• باغبانان و محوطه‌سازانی که با خاک کار می‌کنند.
• نیروهای نظامی یا کارگران ساختمانی که در محیط‌های بسیار غبارآلود فعالیت می‌کنند.

علائم پنومونی قارچی

علائم پنومونی قارچی مشابه سایر انواع پنومونی است و شامل موارد زیر می‌شود:

• تب
• سرفه

نوشته انواع پنومونی اولین بار در وب ام دی. پدیدار شد.

دستگاه تنفسی چیست؟

دستگاه تنفسی شامل اندام‌ها و سایر قسمت‌های بدن شما می‌شود که در تنفس نقش دارند، جایی که شما اکسیژن و دی اکسید کربن را تبادل می‌کنید.

تمام سلول‌های بدن شما برای کار به اکسیژن نیاز دارند. وقتی اکسیژن دریافت می‌کنند، دی‌اکسید کربن آزاد می‌کنند که به آن “گاز زائد” می‌گویند. این گاز وارد جریان خون شما شده و به ریه‌های شما منتقل می‌شود. هنگام بازدم، آن را بیرون می‌دهید. 

این عملکرد حیاتی «تبادل گاز» نام دارد و بدن شما طوری تنظیم شده است که این کار را به طور خودکار انجام دهد. 

عملکرد سیستم تنفسی 

تنفس تنها وظیفه‌ای نیست که سیستم تنفسی شما انجام می‌دهد. وظایف دیگر آن عبارتند از: 

• گرم کردن هوا به طوری که با دمای بدن شما مطابقت داشته باشد 
• مرطوب کردن هوا تا سطح رطوبت مورد نیاز بدن
• محافظت از مجاری هوایی در برابر چیزهایی که ممکن است آنها را تحریک یا آسیب برساند 
• اجازه دادن به تو برای بو کردن و صحبت کردن 

قطعات سیستم تنفسی

دستگاه تنفسی شما به دو بخش فوقانی و تحتانی تقسیم می‌شود. 

دستگاه تنفسی فوقانی شما از موارد زیر تشکیل شده است: 

• بینی و حفره بینی
• سینوس‌ها
• دهان
• گلو (حلق)
• جعبه صدا (حنجره)

بخش‌های دستگاه تنفسی تحتانی شما عبارتند از: 

• نای (نای)
• دیافراگم
• ریه‌ها
• لوله‌های برونش/نایژه‌ها
• برونشیول‌ها
• کیسه‌های هوایی (آلوئول‌ها)
• مویرگ‌ها

دستگاه تنفسی و دستگاه گردش خون 

سیستم گردش خون که به عنوان سیستم قلبی عروقی نیز شناخته می‌شود، خون را در بدن شما به گردش در می‌آورد. این سیستم و سیستم تنفسی شما با هم کار می‌کنند تا خون غنی از اکسیژن را به سلول‌های شما برسانند. 

تنفس زمانی شروع می‌شود که شما هوا را به داخل بینی یا دهان خود فرو می‌برید. هوا از پشت گلو به نای شما می‌رسد که به مجاری هوایی به نام لوله‌های برونش تقسیم می‌شود.

برای اینکه ریه‌های شما بهترین عملکرد خود را داشته باشند، این مجاری هوایی باید باز باشند. آنها باید عاری از التهاب یا تورم و مخاط اضافی باشند.

همانطور که لوله‌های برونش از ریه‌های شما عبور می‌کنند، به مجاری هوایی کوچکتری به نام برونشیول تقسیم می‌شوند. برونشیول‌ها به کیسه‌های هوایی کوچک بادکنک مانند به نام آلوئول ختم می‌شوند. بدن شما حدود ۶۰۰ میلیون آلوئول دارد.

آلوئول‌ها توسط شبکه‌ای از رگ‌های خونی ریز به نام مویرگ احاطه شده‌اند . در اینجا، اکسیژن حاصل از هوای استنشاق شده به خون شما منتقل می‌شود.

پس از جذب اکسیژن، خون به قلب شما می‌رود. سپس قلب شما آن را در سراسر بدن به سلول‌های بافت‌ها و اندام‌های شما پمپ می‌کند.

همانطور که سلول‌ها از اکسیژن استفاده می‌کنند، دی اکسید کربن تولید می‌کنند که وارد خون شما می‌شود. سپس خون شما دی اکسید کربن را به ریه‌های شما برمی‌گرداند، جایی که هنگام بازدم از بدن شما خارج می‌شود.

دم و بازدم

دم و بازدم نحوه‌ی ورود اکسیژن و دفع دی‌اکسید کربن به بدن شما هستند. این فرآیند توسط یک عضله‌ی گنبدی شکل بزرگ در زیر ریه‌های شما به نام دیافراگم انجام می‌شود.

وقتی نفس می‌کشید، دیافراگم شما به سمت پایین کشیده می‌شود و خلأیی ایجاد می‌کند که باعث می‌شود هوا به سرعت وارد ریه‌های شما شود.

عکس این اتفاق در بازدم رخ می‌دهد: دیافراگم شما به سمت بالا شل می‌شود و به ریه‌های شما فشار می‌آورد و به آنها اجازه می‌دهد تا بادشان خالی شود.

دستگاه تنفسی چگونه هوا را تمیز می‌کند؟

سیستم تنفسی شما روش‌هایی درونی دارد تا از ورود مواد مضر موجود در هوا به ریه‌هایتان جلوگیری کند.

موهای بینی شما به فیلتر کردن ذرات بزرگ کمک می‌کنند. موهای ریز، به نام مژک، در امتداد مجاری هوایی شما با حرکتی جارویی حرکت می‌کنند تا مجاری را تمیز نگه دارند. اما اگر چیزهای مضری مانند دود سیگار را استنشاق کنید، مژک‌ها می‌توانند از کار بیفتند. این می‌تواند منجر به مشکلات سلامتی مانند  برونشیت شود.

سلول‌های موجود در نای و لوله‌های برونش شما مخاطی تولید می‌کنند که مجاری هوایی را مرطوب نگه می‌دارد و به دور نگه داشتن گرد و غبار، باکتری‌ها و ویروس‌ها و عوامل آلرژی‌زا از ریه‌های شما کمک می‌کند.

مخاط می‌تواند چیزهایی را بالا بیاورد که به قسمت‌های عمیق‌تر ریه‌های شما می‌رسند. سپس شما آنها را سرفه می‌کنید یا می‌بلعید.

بیماری‌های دستگاه تنفسی

عفونت‌های تنفسی بیماری‌های شایعی هستند. کودکان به ویژه در معرض ابتلا به آنها هستند. این عفونت‌ها می‌توانند دستگاه تنفسی فوقانی یا تحتانی شما را تحت تأثیر قرار دهند. 

عفونت‌های دستگاه تنفسی فوقانی شامل موارد زیر است: 

• سرماخوردگی معمولی
• اپیگلوتیت، تورم قسمت بالای نای که در پشت گلو قرار دارد 
• لارنژیت، التهاب حنجره. ممکن است صدایتان بسیار گرفته شود یا کلا صدایتان را از دست بدهید. 
• فارنژیت، که به عنوان گلودرد نیز شناخته می‌شود 
• سینوزیت، عفونت سینوس‌های شما

عفونت‌های دستگاه تنفسی تحتانی شامل موارد زیر است: 

• برونشیت، عفونت ریه‌های شما که باعث سرفه و تب می‌شود 
• برونشیولیت، عفونت ریه که معمولاً کودکان را تحت تأثیر قرار می‌دهد 
• عفونت قفسه سینه 
• ذات الریه 

عفونت‌های تنفسی ناشی از ورود ویروس‌ها یا باکتری‌ها به سیستم تنفسی شما هستند. این عفونت‌ها مسری هستند و از طریق عطسه، سرفه یا لمس چیزهای آلوده به میکروب منتقل می‌شوند.

شاید در مورد RSV که مخفف ویروس سینسیشیال تنفسی است، چیزهایی شنیده باشید. این یک ویروس رایج دستگاه تنفسی فوقانی است که معمولاً جدی نیست، اما می‌تواند برای افراد مسن و کودکان خردسال مشکلاتی ایجاد کند. 

آنفولانزا، یا فلو، یک ویروس دستگاه تنفسی فوقانی محسوب نمی‌شود، اگرچه می‌تواند علائمی مانند سرفه، گلودرد و آبریزش بینی ایجاد کند. دلیلش این است که ویروس آنفولانزا بیش از یک سیستم را در بدن شما تحت تأثیر قرار می‌دهد.

بیماری‌های شایع دستگاه تنفسی عبارتند از:

• آسم. مجاری هوایی شما باریک شده و مخاط زیادی تولید می‌کند.
• برونشکتازی. التهاب و عفونت، دیواره‌های برونش شما را ضخیم‌تر می‌کند.
• بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD). این بیماری طولانی مدت با گذشت زمان بدتر می‌شود. این بیماری شامل برونشیت و آمفیزم است.
• ذات‌الریه. عفونت باعث التهاب در آلوئول‌های شما می‌شود. آنها ممکن است با مایع یا چرک پر شوند.
• سل. باکتری‌ها باعث این عفونت خطرناک می‌شوند. این بیماری معمولاً ریه‌های شما را تحت تأثیر قرار می‌دهد، اما ممکن است کلیه‌ها، ستون فقرات یا مغز شما را نیز درگیر کند.
• سرطان ریه. سلول‌های ریه شما تغییر می‌کنند و به تومور تبدیل می‌شوند. این اغلب به دلیل سیگار کشیدن یا سایر مواد شیمیایی که استنشاق کرده‌اید، اتفاق می‌افتد.
• فیبروز کیستیک. این بیماری ناشی از مشکلی در ژن‌های شما است و با گذشت زمان بدتر می‌شود. این بیماری باعث عفونت‌های ریوی می‌شود که از بین نمی‌روند.
• پلورال افیوژن. مایع بیش از حد بین بافت‌هایی که ریه‌ها و قفسه سینه شما را می‌پوشانند، تجمع می‌یابد.
• فیبروز ریوی ایدیوپاتیک. بافت ریه شما دچار زخم می‌شود و نمی‌تواند آنطور که باید کار کند.
• سارکوئیدوز. توده‌های کوچکی از سلول‌های التهابی به نام گرانولوما تشکیل می‌شوند که اغلب در ریه‌ها و غدد لنفاوی شما قرار دارند .

چگونه از سیستم تنفسی خود مراقبت کنیم؟

شما می‌توانید اقداماتی را برای سالم نگه داشتن بخش‌های مختلف سیستم تنفسی خود و عملکرد صحیح آنها انجام دهید. این اقدامات عبارتند از: 

• سیگار نکشید. سیگار کشیدن سیستم تنفسی شما را تحریک می‌کند و می‌تواند نفس کشیدن را سخت‌تر کند. این کار احتمال ابتلا به COPD و سرطان ریه را افزایش می‌دهد. از دود سیگار دیگران نیز دوری کنید. 
• مرتباً ورزش کنید، که باعث قوی‌تر شدن ریه‌ها و قلب شما می‌شود.
• هیدراته بمانید. آب به رقیق نگه داشتن مخاط شما کمک می‌کند و این باعث می‌شود نفس کشیدن راحت‌تر شود. مخاط غلیظ‌تر می‌تواند احتمال ابتلا به عفونت را افزایش دهد. 
• معاینات پزشکی انجام دهید تا شما و پزشکتان بتوانید از هرگونه مشکل تنفسی مطلع باشید. 
• واکسینه شوید. واکسن‌ها می‌توانند شما را در برابر کووید-۱۹، آنفولانزا، RSV و ذات‌الریه محافظت کنند. با پزشک خود در مورد اینکه کدام واکسن‌ها را باید بزنید صحبت کنید. اگر بیماری تنفسی دارید، این واکسن‌ها به ویژه مهم هستند. 
• از آلودگی هوای بیرون آگاه باشید. کیفیت هوای محل زندگی خود را بررسی کنید و در صورت لزوم، توصیه‌ها را برای کاهش مواجهه با آلودگی دنبال کنید. 
• کیفیت هوای داخل خانه را ارتقا دهید. گردگیری منظم، تعویض فیلترهای هوای خانه و دور نگه داشتن دود سیگار از جمله راه‌های بهبود هوای خانه هستند. 
• نفس عمیق بکشید. این کار می‌تواند عملکرد ریه شما را بهبود بخشد و همچنین ممکن است به شما در مدیریت استرس کمک کند. 
• دست‌هایتان را بشویید. این یکی از بهترین راه‌ها برای جلوگیری از شیوع عفونت‌های تنفسی فوقانی است. 
• در مورد غربالگری سرطان ریه سوال کنید. اگر در معرض خطر بالایی هستید، این آزمایش می‌تواند برای شما منطقی باشد. از پزشک خود سوال کنید.

سوالات متداول سیستم تنفسی

دستگاه تنفسی چگونه با دستگاه عضلانی کار می‌کند؟ 

هنگام تنفس، چندین عضله با سیستم تنفسی شما همکاری می‌کنند. عضله اصلی دیافراگم است که ریه‌های شما را از فضای شکم جدا می‌کند. عضلات بین دنده‌های شما، که عضلات بین دنده‌ای نامیده می‌شوند ، و عضلات ناحیه شکم شما هنگام تنفس شدید به شما کمک می‌کنند؛ برای مثال، هنگام ورزش. عضلات صورت، بینی و گلو نیز به تنفس کمک می‌کنند. و عضلات گردن و ترقوه به شما در دم کمک می‌کنند. 

آیا می‌توان بدون یک ریه زندگی کرد؟

بله. اکثر افراد می‌توانند با یک ریه زندگی کنند، البته تا زمانی که سالم باشد. 

کدام پزشک متخصص دستگاه تنفسی است؟

متخصصان ریه بر مشکلات سیستم تنفسی تمرکز دارند. 

نوشته سیستم تنفسی اولین بار در وب ام دی. پدیدار شد.